Мәселелер – январь 2024 – Ынам ҳәм Ҳақыйқат Журналы
Мухаддес Китаптың Илҳамланыўы ҳәм Ҳүкими
Руўхый ҳақыйқаттың барлық уллы элементлеринен, олардың тәбиятында тийкарғы болған, ҳәзирги темамызды қураған биринши орында турады. Мухаддес Китаптың илҳамланыўы ҳәм ҳүкими биздиң жанларымызда толық ҳәм беккем орнаспағанша, оның бетлеринен тийкарғырақ көринетуғын ҳақыйқатларды орнатыўға кирисиўдиң қәдири жоқ. Енди, Мухаддес Китапты ашайық, оның өзи ҳаққында не айтатуғынын ҳәм оның дәўаларын анықлаўдың әпиўайы ойы менен.
Ески Ўәсият Ески Ўәсиятта бизди үш нәрсе таң қалдырады. *Бириншиден*, баслаўшы баптарда бизге ҳәр қандай инсан жазыўшысының бақлаўынан толық тысқары нәрселер ҳаққында айтылады. Олар инсанның жаратылыўынан алдын болған ўақыялар баянланғанлықтан, илаҳий аяннан тысқары ийелениўи мүмкин болған ҳәр қандай билимнен тысқары. Бул нәрселер инсанның ой-пикирине сай келетуғын сөзлер менен емес, бәлки абсолют билимниң тыныш үни ҳәм исендириўи менен, ҳәм сол себепли ҳақыйқат пенен айтылған.
*Екиншиден*, барлық тарийхый китапларда биз барлық инсан тарийхларында толық белгисиз болған өзгешеликлерди табамыз. Биз қаҳарманларға табыныўдың толық жоқлығы сыяқлы өзгешеликти көрсетиўимиз мүмкин. Еркеклер, әлбетте, Қудай тәрепинен мақулланған, бирақ, соған қарамастан, олардың кемшиликлери баянланған. Ең жаман адамлардың мақтанарлық өзгешеликлери де айтылған. Булардың бәри инсанның қәлеўлери ҳәм бийғәрезликлеринен жоқары дәрежеде айырымлық пенен, ҳәм тек Қудайда табылатуғын бийғәрез ҳәм тыныш ҳүкимди көрсетеди. Биз сондай-ақ, биз ҳеш қашан айтпаған нәрселердиң едәўир узақ баянланғанын да байқаймыз (мысалы: Ҳакимлер 17, 18:14-26; 1 Самуил 1:4–2:11). Биз көп итибарға ылайық деп ойлаған нәрселер, мысалы, Уззияның ҳүкимранлығы дәўириндеги үлкен жер силкиниси (Амос 1:1; Захария 14:5) итибарсыз қалдырылған. Ҳақыйқатында, тарийхый китаплар тек ғана тарийх, егер оның баянланыўы Қудайдың мақсетлерин яки жолларын жарықландырыў мақсетинде хызмет етсе.
*Үшиншиден*, пайғамбарларда биз олардың мүрәжатының тиккелейлигин сезбей туралмаймыз: ҳеш қандай икилениў, ҳеш қандай кеширим сораў жоқ; бирақ ең тиккелей ҳәм басымлы «Раббы айтады» қайта-қайта тәкирарланады. Қудайдың Сөзи олардың аўызлары ҳәм қалемлери арқалы келди. Оның жүрек ҳәм ар-намысқа күшли мүрәжаты бүгин де гүнакар адамларда олардың сөзлериниң еле де оятатуғын душпанлығында, сондай-ақ адамлардың жүреклерин олардың ақырғы берекети ушын бағындырыў жолында сезиледи.
Биз Жаңа Ўәсиятқа жеткенимизде, Ески Ўәсияттың илҳамланыўы ҳәм ҳүкиминиң анық тастыйықларын табамыз, бириншиден Раббымыздың аўзынан (Матфей 4:4,7,10, 5:17; Марк 12:24, 14:21; Лука 4:21, 16:31, 24:25,27,44-46; Юханна 5:46-47, 10:35). Содан кейин евангелистлер Раббы Ийсаның өмиринде, өлиминде ҳәм тирилиўинде Ески Ўәсият жазыўларының орынланыўына жийи силтеме жасаған. «Орынланыўы ушын» ҳәм «жазыў орынланыўы ушын» деген сөзлерди биз Инжилде қайта-қайта оқыймыз. Ҳаўарийлер хатларында да, биз Ески Ўәсият жазыўшылары ушын 2 Тиметей 3:15-17, 1 Петр 1:10-12 ҳәм 2 Петр 1:19-21 сыяқлы үзилислерде илҳамланыўдың анық дәўа етилгенин көремиз.
Жаңа Ўәсият Жаңа Ўәсият ҳаққында не айтамыз? Оның бетлеринде Ески Ўәсият анық тастыйықланған ҳәм Қудай тәрепинен илҳамланған деп қаралған, бирақ ол өзи ушын да тең дәрежеде илҳамланыўды дәўа ете ме яки болжай ма? Жуўап: «Ҳәўә». Жаңа Ўәсият, есиңизде болсын, бизге Раббымыз ҳәм Қутқарыўшымыздың айырым ҳаўарийлериниң ҳәм олардың хызметтеслериниң қалемлеринен келген. 1 Коринфлилер 2:13-те биз Павлдың өзиниң ҳәм басқа ҳаўарийлердиң илаҳий аян ҳақыйқатларын жеткизгенде аўызша сөзлери ушын илҳамланыўды дәўа еткенин көремиз. 1 Коринфлилер 14:37-де ол өзиниң жазыўлары «Раббының буйрықлары» екенин дәўа еткен (KJV). Ҳаўарий Петр, 2 Петр 3:15-16-да, Павлдың хатларын тастыйықлаған ҳәм оларды «басқа жазыўлар» дәрежесине қойған (16-аят).
Буннан тысқары, Лука «басынан баслап барлық нәрселерди толық түсиниўди» дәўа еткен, ҳәм ол «тәртип пенен» жазған, яғный «усыл менен», сонлықтан Теофил алдын алған нәрселердиң «анықлығын билиўи» мүмкин болған (Лука 1:1-4).
Юханна мүминлер мәңгилик өмирге ийе екенлерин «билиўи» ушын жазғанын жәриялаған (1 Юханна 5:13). Бул билдириўлер жазыўлар ушын тек ғана илҳамланыўға исениўге болатуғын анықлық ҳәм ҳүкимди болжайды. Кейиншерек, Юханна аянды алған, оны гүўаландырған, ҳәм нәтийжеде «бул пайғамбарлықтың сөзлерин» (Аян 1:3) жаратқан. Ақыр-аяғында, ол сол «сөзлерге» дәслепки берилгендей араласыўға батыллық еткен ҳәр қандай адамға салмақлы қарғыс айтқан (22:18-19). Бул жерде тағы да аўызша илҳамланыў бар.
Бул Жазыўлар Жаңа Ўәсият жазыўшыларының, Ески Ўәсияттың илҳамланыўын дәўа етип атырғанда, оны тең дәрежеде болжайтуғынын көрсетиў ушын толық жетерли. Сонлықтан, Тиметей балалық дәўиринен билген Мухаддес Жазыўлар (2 Тиметей 3:15) Ески Ўәсият жазыўлары болса да, кейинги аяттағы «барлық жазыў» биз Мухаддес Китап деп билетуғын барлық жазыўларды қамтыйды. «Барлық жазыў Қудай тәрепинен илҳамланған», бул «Қудай дем берген» деп аўдарылыўы мүмкин – таң қаларлық сөз! Жаратылыста «Раббы Қудай адамды жер топырағынан жаратты» (Баслаў 2:7). Сол ылай ыдыс тек ғана Қудайдың дем бериўинен кейин тири жанға айланды, себеби Ол «оның танаўларына өмир демин үрледи, ҳәм адам тири жанға айланды» (7-аят). Сол сыяқлы, әйтпесе әдебий үзилислер жыйындысы ғана болған нәрсе, Қудайдың дем бериўи арқалы, бир органикалық тири ҳәм күшли бир пүтинге айланды: Қудайдың илҳамланған Сөзи!
Мухаддес Руўх Биринши Коринфлилер 2 Мухаддес Китаптың илҳамланыўы ҳәм ҳүкими темасына байланыслы ең таң қаларлық бап болыўы мүмкин. Онда, биз Қудайдың Өз ойларын Өз халқына жеткизиў ушын белгилеген процесин көриўге рухсат етилемиз. Үш айрықша қәдем ҳәм ҳәр бирине байланыслы Қудайдың Мухаддес Руўхының айрықша әмели бар.
*1. Аян. Қудай Өзин сүйетуғынлар ушын таярлаған нәрселер – инсан тәрепинен көрилмеген, еситилмеген ҳәм ойланбаған нәрселер – Қудай Руўхы тәрепинен мәлим етилген. Ол бундай жумыс ушын толық қәбилетли, 10-аяттың соңы көрсетип турғандай: «Қудай оларды бизге Өз Руўхы арқалы аян етти: себеби Руўх барлық нәрселерди, ҳәтте Қудайдың терең нәрселерин де излейди». 11-аят буннан да асып, Қудай Руўхының бундай аянлардың *жалғыз мүмкин болған дереги екенин жәриялайды.
Бул Руўх тәрепинен берилген аянлар дүньяға емес, ҳәтте барлық әўлийелерге де емес, бәлки ҳаўарийлер ҳәм пайғамбарларға жетти (Ефеслилер 3:5-ке қараң), олар 1 Коринфлилер 2:10-дағы «биз» болып табылады. Оларды алғаннан кейин, ҳаўарийлер аянларды басқаларға жеткизиўге киристи. 13-аяттағы «биз» 10-аяттағы «бизди» көрсетеди.
*2. Илҳамланыў.* Қудай ҳаўарийлер ҳәм пайғамбарлардың бул аянларды басқаларға тиккелей ҳәм илаҳий бақлаў астында жеткизиўине итибар берди. Олар ҳақыйқатты айтыўдың ең жақсы жолы ҳаққында өзиниң даналығын қолланыўға қалдырылмады, бәлки Мухаддес Руўх тәрепинен олар қолланған дәл сөзлерде басқарылды (13-аят).
*3. Өзлестириў.* Ҳақыйқат Қудай тәрепинен таңланған адамларға аян етилгеннен кейин, ҳәм олар тәрепинен илҳамланған сөзлер менен жеткизилгеннен кейин, егер оның адамларға жарықландырыўшы ҳәм басқарыўшы тәсири болыўы ушын, оны қабыл етиў, яғный өзлестириў керек (14-аят). Ҳеш қандай тәбийғый адам, яғный өзиниң тәбийғый яки өзгерилмеген жағдайындағы адам, бул нәрселерди қабыл етиўи мүмкин емес. Онда буны ислеўге имканият беретуғын қәбилет толық жоқ. Руўхый нәрселер руўхый тәризде аңланады. Мүминлерде «Мәсихтиң ақылы» бар (16-аят) ҳәм олар Қудай Руўхын алған, сонлықтан олар «Қудай тәрепинен бизге еркин берилген нәрселерди билиўи» мүмкин (12-аят).
Биз аян ҳаққында сөйлегенде, Қудай Руўхының сол жумысы ҳаққында ойлаймыз, оның арқасында тек ғана илаҳий болған билим ҳәм ойлар Қудай тәрепинен таңланған адамлардың ақылларына ҳәм жүреклерине жеткизиледи.
Биз илҳамланыў ҳаққында сөйлегенде, Қудай Руўхының сол екинши жумысына силтеме жасаймыз, оның арқасында сол адамлар аян етилген ҳақыйқатты илаҳий таңланған сөзлер менен баян етиўге қәбилетли болды, ҳәм сол себепли олар сөйледи ме яки жазды ма, илаҳий толықлық ҳәм дәлликке ийе болды.
Қәдемлердиң Айрықшалықлары Аян ҳақыйқатты Қудайдың ақылынан ҳаўарийлер ҳәм пайғамбарлардың ақылларына өткериўге байланыслы, сонлықтан оны түсиниў ҳәм аңлаў олардың болыўы мүмкин. Илҳамланыў сол ҳақыйқатты ҳаўарийлер ҳәм пайғамбарлардың ақылларынан барлық әўлийелерге жеткизиўге байланыслы, ҳәм буның ушын тек ғана ойлар емес, бәлки сөзлер де керек болды. Егер инсан сөзлери илаҳий ҳақыйқаттың дурыс аңлатпасы болыўы керек болса, олар толық сәйкеслик ҳәм дәллик пенен таңланыўы ҳәм қолланылыўы керек. Бул Мухаддес Руўхтың әмели арқалы тәмийинленди: «Қудайдың мухаддес адамлары Мухаддес Руўх тәрепинен басқарылғандай сөйледи» (2 Петр 1:21). Сол үзилисте «басқарылған» деп аўдарылған сөз «алып барылған» яки «алып өтилген» дегенди аңлатады. Ески Ўәсият дәўириндеги бул мухаддес адамлар Мухаддес Руўх тәрепинен алып өтилгендей сөйледи.
Мысалы, Еремияны алайық. Оның жазыўларын белгили бир үн ҳәм стиль белгилейтуғыны толық ҳақыйқат болыўы мүмкин, сонлықтан әдебий аңлаўы бар ҳәм Мухаддес Китаптың мазмуны менен таныс ҳәр қандай адам оларды қай жерде келтирилсе де әдетте таный алады. Соған қарамастан, Қудай Руўхы оның ақылын Қудайдың қәлеўиниң ағып турған ағымы бойлап алып өткен күш болды, ҳәм оның жазыўын сондай басқарды, сонда ойлар да, сөзлер де Қудайдың болды.
Гейде, әлбетте, Мухаддес Руўхтың бул әмели сондай күшли форма алды, ол пайғамбардың ақылында болған зәрүр шеклеўлерди асып өтти. Бундай күш оны өзи билмеген нәрселердиң ҳақыйқый ҳәм толық мәнисин жазыўға мәжбүр етти. Сонлықтан, Ески Ўәсият жазыўшыларының бәри болмаса да, айырымлары өзи жазған нәрсениң мәниси ҳаққында тырысып излениўи ҳәм излеўи керек болды. Олардағы Мәсих Руўхы олардың жазыўларында Мәсихтиң азап-ақырлары ҳәм кейинги даңқлары ҳаққындағы нәрселерди билдирип атырған еди. Олардың излениўине жуўап ретинде, олардың келешектеги әўлийелер – ҳәзирги дәўирдиң әўлийелериниң пайдасы ушын жазып атырғанлары оларға тағы да аян етилди. Бул болғанлықтан, олардың илҳамланған жазыўларының толық мәниси олардың ақыллары ушын зәрүр түрде түсинликсиз ҳәм анық емес болып қалды. Толық илҳамланыў бар еди, бирақ толық аян жоқ еди, келешек әўладларға ғана. Биринши Петр 1:10-12 бизге бул ҳаққында айтады, ҳәм илҳамланыўдың күшин ҳәм ҳақыйқатлығын дәлийллейди.
Бул Павлдың 1 Коринфлилер 14-те айтқан илҳамланыў түрине қарама-қарсы қойылыўы мүмкин. 19-аятта ол бизге әўлийелер жыйынларында илҳамланған хабарларды бергенде, оның мақсети өзиниң түсиниги менен сөзлер бериў болғанын айтқан, ҳәтте бес ғана болса да. Ол ақыллы түрде аңлаған нәрселер ҳаққында сөйлеўди қәлеген ҳәм буны тыңлаўшыларына толық түсинли болатуғындай еткен.
1 Петр 1:10-12-де айтылған илҳамланыў түри Ески Ўәсият жазыўшыларын үлкен дәрежеде сипатлаған. Бул жағдайларда хабарлардың тасыўшылары болған пайғамбарлар өз сөзлериниң толық мазмуны ҳаққында үйретилмеген еди. Оны, жақсырақ термин жоқ болғанлықтан, ақылсыз илҳамланыў деп сипатлаўға болады.
1 Коринфлилер 2-де айтылған илҳамланыў түри Жаңа Ўәсият жазыўларын дерлик толық сипатлайды ҳәм, керсинше, ақыллы илҳамланыў деп аталыўы мүмкин. Жоқарыдағы билдириўге «дерлик» сөзин қосыўымызға себеп болған қағыйдадан мүмкин болған истисна, Аян китабының айырым пайғамбарлықларының жағдайы. Келешектиң сол таң қаларлық аянланыўындағы айырым көринислер ҳәм билдириўлер Юханна көриўши ушын биз ушын қаншалық түсинликсиз болса, соншалық түсинликсиз болған болыўы мүмкин. Сол пайғамбарлықтың бөлимлери тек ғана келешектеги азап дәўириниң әўлийелери ушын толық ҳәм анық мәнисинде анық көринеди. Белгили 666 саны (Аян 13:18) биз айтып атырған нәрсениң ең анық мысалы.
Жоқарыдағы айырмашылық бул мәселени бир аз жақыннан үйрениўди қәлейтуғынлар ушын пайдалы болыўы мүмкин. Бирақ, ақылсыз яки ақыллы болсын, илҳамланыўдың факт ҳәм дәрежеси еки жағдайда да дәл сол екенин ҳеш қашан умытпаў керек.
Жийи берилетуғын сораўлар Енди бул темаға байланыслы жийи берилетуғын айырым сораўларға өтейик.
*Аўызша илҳамланыўдың дәл мәниси не, ҳәзирги ўақытта ҳәтте инжилдиң кәсипли хызметкерлери тәрепинен де жийи мазақ етиледи, ҳәм сиз оған исенесиз бе?*
Дәл мәниси: Сөздиң яки жазыўдың дәл сөзлерин басқарыўға шекем жететуғын толық илҳамланыў. «Аўызша» латынша verbum сөзинен алынған сын есим, «сөз» дегенди аңлатады. Ойларға шекем жететуғын өзгерилген илҳамланыўға рухсат беретуғынлар бар; Шекспир, Милтон яки Дантеден ең жақсы үзилислерди жаратқан руўхый көтерилиў ҳәм экстаз жағдайынан дәрежеси бойынша айырмашылығы бар, бирақ түри бойынша дерлик айырмашылығы жоқ илҳамланыў.
Бирақ, биз бириншиден, Жазыў оның илҳамланыўын анық түрде оның сөзлериниң мәселеси етип қоятуғынын (1 Коринфлилер 2:13; Аян 1:3, 22:18-19) ҳәм, екиншиден, тек ғана ойларға шекем жететуғын усынылған илҳамланыўдың, бизге ҳүкимдар Жазыўларды бериўге келгенде, пайдасыз болыўын байқаўымыз керек. Бизге Павл, Петр ҳәм Юханнада Қудай тәрепинен берилген таң қаларлық идеялар болғанына исендириў, бирақ олардың сол идеяларды басқалардың пайдасы ушын аңлатқанда ҳеш қандай илаҳий басшылықсыз қалдырылғанын ойлаў, оң қол менен усынылған нәрсени сол қол менен алып таслаў болып табылады.
Сиз ҳәм мен Павлдың ақылында болған сол таң қаларлық ойларға, оларды кийдирген сөзлерден басқа жол менен жетисиў имканиятына ийе емеспиз. Ең әпиўайы ҳәм ең төмен ойды дурыс ҳәм жетерли сөзлерге қойыўдың қыйыншылығы белгили, ҳәм илҳамланған сөзлерсиз бизде ҳеш қандай илҳамланған нәрсе жоқ, Павлда не болса да. Басқаша айтқанда: егер бизде аўызша илҳамланған Жазыўлар болмаса, бизде ҳеш қандай илҳамланған Жазыўлар жоқ, ҳәм Мухаддес Китап, қызықлы ҳәм көтериңки болса да, ҳүкимдар болмас еди. Дәл усы ҳүкимди заманагөй жалған устаз жоқ етиўге умтылады.
Өзимиз ушын Мухаддес Китаптың өзи ушын аўызша илҳамланыўды дәўа етиўи жетерли. Биз оған исенемиз.
*Аўызша илҳамланыў қалай нәтийжели болды; ол қалай иследи деген теорияны сиз қалай тутасыз?*
Бир қатар теориялар қәлиплестирилген, бирақ биз олардың ҳеш бирин тутпаймыз. Биз илҳамланыўдың дәл ислеўи ҳаққында теория қәлиплестириўди ойлаўымыз керек емес, қәдемниң басқа уллы сырлары, мысалы, бир Қудайдың, бирақ үш шахстың ҳақыйқаты, яки Қудайдың жаратыўшылық күшиниң дүньяларды жаратыўдағы дәл ислеўи, яки биздиң берекетли Раббымыз ҳәм Қутқарыўшымыздың инкарнациясының дәл тәризи қалай әмелге асқаны ҳаққында теория қәлиплестириўди ойлаўымыз керек емес. Керсинше, биз бул жерде Жазыўда анық аян етилген, бирақ толық табияттан тысқары ҳәм биздиң түсинигимизден тысқары уллы ҳақыйқатлар бар екенин ашық ҳәм бирден мойынлаймыз. Биз оларды түсиниўди күтпеймиз; биз оларды исеним менен қабыл етемиз. Биз бул сырлардың биздиң аңлаўымыздан толық тысқары екенин таўып, бирақ тастыйықланғанынан қәўетерленбеймиз. Бул илаҳий аянда биз күтетуғын нәрсе. Егер христианлықтағы барлық нәрсе биздиң ақылларымыздың шеңберине кирсе – олар мәрҳәмет арқалы жаңартылған болса да, еле де инсанлық – биз оның келип шығыўы инсанлық екенин бирден билиўимиз керек. Ҳәм бул олай емес; ол инсаннан тысқары: ол Қудайдан.
*Мухаддес Китапқа қарсы жийи айтылатуғын дәлликсизлик ҳәм қәтелер ҳаққында не айтасыз?*
Дәл усы: егер айтылған барлық айыплаўлар жыйналып ҳәм классификацияланса, биз олардың үлкен көпшилиги толық наданлыққа тийкарланған айыплаўлар категориясына киретуғынына исенемиз, оған жийи айлакерлик ҳәм надурыслық араласқан. Қабылдың ҳаялы ҳаққындағы сүйимли бийдин сораўы бул үлкен классқа мысал болып табылады. Бундай қыйыншылықлар Жазыўда емес, бәлки тек ғана оларды көтерген адамлардың ақылларында бар.
Булардың бәрин бир шетке қойып, биз қалған айыплаўлардың үлкен көпшилиги тағы да ҳақыйқый қыйыншылықлар болып шығады деп исенемиз, бирақ итибарлы ҳәм дуўа етип излениў ақырында ең пайдалы жәрдемлерге айландыратуғын, жийи көп жасырын гөззаллықты көрсететуғын түрдеги қыйыншылықлар. Бул классқа мысал Матфей 1:17-деги 14 әўлад ҳаққындағы билдириў. Биз Даўыттан тутқынлыққа шекемги 14 әўладтың жаман Аталиядан, одан да жаман Иззабелдиң қызынан тиккелей шыққан патшалардың атларын қалдырып есапланғанын табамыз. Олардың атлары үшинши әўладқа шекем шежиреден шығарылған. Солай етип, көринип турған қәте Қудайдың ойлары ҳәм жоллары ҳәм есаплаўлары биздики емес екенлигине байланыслы екенлиги анықланады (Исая 55:8). Егер диннен шығыў болса, яки жүз берсе, Ол оған тәсир еткен әўладларды есапламайды.
Енди өте аз сандағы қыйыншылықлар үшинши классты қураў ушын қалады, ол кишкене айырмашылықлардан ибарат, олардың дереги анықлық пенен анықланыўы мүмкин емес. Бул классқа мысал Ахазияның Яхуда тахтына келгендеги жасы ҳаққындағы сораў. 2 Патшалар 8:26 оны 22 деп көрсетеди, ал 2 Шежире 22:2 оны 42 деп айтады. Аўдармадағы қәте – дәслепки тексте емес – анық түрде өте ерте көшириў қәтеси арқалы кирип кеткен, бирақ қашан ҳәм қалай екенин биз биле алмаймыз.
Демек, факт мынада: бул «қәтелер» деп аталғанлардың көпшилиги тек ғана көринип турған, ҳақыйқый емес, ҳәм өте аз ҳақыйқыйлары көшириўшилердиң қәтелеслери ҳәм усы сыяқлы әҳмийетли болмаған екинши дәрежели мәселелерге байланыслы.
*Биздиң Рухсат етилген версиямыздың (KJV) илҳамланыўын сақлап қалыў мүмкин бе, себеби оның қайта қаралған версиясы, сондай-ақ инглис тилинде көп басқа аўдармалар шығарылған?*
Биз Рухсат етилген яки басқа ҳәр қандай версияның илҳамланыўын сақлап қалмаймыз ҳәм ҳеш қашан сақлап қалмағанбыз.
Биз сақлап қалатуғын нәрсе төмендегидей:
1. Жазыўлар, өзиниң дәслепки тиллеринде жазылғанда, Қудай тәрепинен илҳамланыў менен берилген, сол илҳамланыў қолланған сөзлерге шекем жеткен.
2. Қудайдың қамқорлығы менен бизге сақланып қалған Жазыўлардың көп сандағы әййемги қолжазба көширмелери арқалы, биз дәслепки жазылған Жазыўлар ҳаққында өте дәл билимге ийемиз, ҳеш қандай гүман болған сөзлер яки үзилислер өте аз ҳәм әҳмийетсиз.
3. Рухсат етилген аўдарма улыўма алғанда өте жақсы ҳәм илҳамланған дәслепкини аўдарыўда садық, бирақ оны Қайта қаралған версия, ҳәм әсиресе марҳум Джон Н. Дарби тәрепинен жаңа аўдарма (JND) менен салыстырыў арқалы одан да үлкен дәлликти тәмийинлеў мүмкин. Бирақ, тийкарынан, ол бизге Қудайдың илҳамланған Сөзин исенимли формада береди.
*Жаман адамлардың сөзлериниң Мухаддес Китапта орын алғанын қалай түсиндиресиз; булар илҳамланған ба?*
Ҳеш қандай жағдайда комментарийлер илҳамланған емес. Бирақ, оларды түсиндириў оңай. Түсиндириў аян ҳәм илҳамланыў арасындағы айырмашылықта жатыр. Барлық Жазыў Қудайдан тиккелей аян емес. Оның айырым бөлимлери жаман адамлардың, ҳәтте Шайтанның сөзлери жазылған тарийх. Тағы да, Уағызшы китабы Соломонның тәбийғый қәлеўлерин қанаатландырыўда бахыт излегенде оның ойларының, пикирлеўлериниң ҳәм көңил қалыўларының жазбасы болып табылады. Бирақ барлығы бизге Қудай тәрепинен илҳамланыў менен берилген. Бизде не исленген яки айтылған ҳаққында илаҳий дәл жазбалар бар; ҳәм Соломон өзиниң руўхый гүреслерин сондай илаҳий сәйкеслик пенен жазыўға басқарылған, сонда ол бизди ескертиў ҳәм дүзетиў ушын пайдалы болды.
Егер буған мысал керек болса, Уағызшы 2:24-ке (KJV) қараң: «Адам ушын жеп-ишиўден ҳәм өзиниң мийнетинде жанының жақсылықтан ләззетлениўинен жақсырақ ҳеш нәрсе жоқ». Бул Қудайдан аян ба? Бул Қудайдың даўысы бизге аўқат ҳәм ишимликтиң, ақыр-аяғында, ең жоқары жақсылық екенин айтып атырған ба? Анық түрде Жоқ! Онда не? Бул ең дана адамның, егер оның тәбийғый ақылы ҳәм бақлаўынан жоқары жарық болмаса, қандай шексиз ақымақлыққа алып келиниўи мүмкин екенлиги ҳаққындағы илаҳий илҳамланған жазба! Қудайдың Өзиниң илҳамланған жазбасында бизге буған бир көз таслаўға рухсат бергени қандай жақсы.
*Айырым адамлар Мухаддес Китапты ашып, көзи түскен биринши аятты Қудайдан өзине тиккелей хабар деп қабыл етиўди жақсы көреди. Бул дурыс әмел ме?*
Дерлик емес. Биз адамлардың сол жол менен көп мәниге ийе болған таң қаларлық аятларға тап болған жағдайлар болғанына толық исенемиз. Бирақ, бундай тәртипсиз усылдың әдеттегидей қолланылыўы Қудайдың илҳамланған Сөзине ылайық емес.
Ол жалқаўлар ушын емес, бәлки Береялықлар сыяқлы (Ҳаўарийлердиң ислери 17) ҳақыйқат ҳәм басшылықты тырысып излеўшилер ушын жазылған, олар оны исеним ҳәм Қудайға сүйениў менен оқыған. Тек солай ғана биз оның мазмунын дурыс бөлемиз ҳәм Қудайдан жарық ҳәм даналық аламыз (2 Тиметей 2:15-ке қараң). Бул биздиң қәлеўимиз болыўы керек.
Фрэнк Б. Хоул тәрепинен, «Исенимниң тийкарлары» китабынан ылайықластырылған
Биз Қудайдың даналығын сырлы түрде айтамыз, ҳәтте жасырын даналықты, оны Қудай дүнья жаратылғанға шекем биздиң даңқымыз ушын белгилеген: оны бул дүньяның ҳеш бир ҳүкимдары билмеген; себеби егер олар билгенде еди, даңқ Раббысын хашқа кермес еди. Бирақ жазылғандай, көз көрмеген, қулақ еситпеген, ҳәм адамның жүрегине кирмеген, Қудай Өзин сүйетуғынлар ушын таярлаған нәрселер. **—1 Коринфлилер 2:7-9 **KJV Сол қутқарыў ҳаққында пайғамбарлар тырысып излеген ҳәм излеген, олар сизлерге келетуғын мәрҳәмет ҳаққында пайғамбарлық еткен. **—1 Петр 1:10