ДИЙҚАННЫҢ МЫСАЛЛАРЫ
Бидай ҳәм шөп
Бидай ҳәм шөп ҳаққындағы мысал — Исаның Матта 13-бапта айтқан патшалық ҳаққындағы мысалларының екиншиси. Ийе оның мәнисин меҳир менен ашқан болса да, оны талқылаўдан үйрениўге болатуғын көп әҳмийетли сабақлар бар.
Мысал ушын, бул ҳикая мысаллардың жаңа классына тән. Биз билгенимиздей, Қутқарыўшы басынан-ақ мысаллы тилди қолланған. Солай етип, Оның «Әкесиниң иси» (Лука 2:49 KJV) ағаш усташылығы менен байланыслы болмаған. Бирақ ҳикаялы мысаллар Исаны яҳудийлер «шайтанлардың баслығы Велзевул арқалы жинлерди қуўып шығарып атыр» (Матта 12:24) деп айыплағаннан кейин пайда болды. Содан кейин Иса аспан патшалығының ҳақыйқатларын үйретиў ушын суўретлеўши ҳикаяларды қоллана баслады. Дийқан ҳаққындағы мысал кейин ала дүнья жүзине белгили болғанлардың басы еди. Мысал ушын, ҳәтте исеними жоқ адамлар да Жаксы Самариялық (Лука 10:30-37) қоңсымызды сүйиў ҳаққында билиўимиз керек болған барлық нәрсени айтады деп мойынлайды.
Ҳикаялы мысаллар Исаның үш жыллық хызметиниң екинши жылының гүзинде пайда болды. Бул тилдиң өзгериўи Оның қүдиретли ислерине қарамастан тәўбе қылмағанларға болған сабырлығын көрсетеди. Енди Иса сырлы түрде сөйлей баслады. Қарапайым халық ҳайран қалды, ҳәм тәбийғый түрде, ҳәтте елшилер де түсиндирме сорап атырғанда! Бирақ мысаллар илаҳий аянның ең бай қабатларынан бири болып табылады.
Тарийхый пүтинлик
Мысаллар қурылысы жағынан толық логикалық ҳәм тәбийғый болып, Қудайдың мәңгилик ҳақыйқатлар ҳаққындағы тәлиматты Өзиниң жаратылысында да, қарапайым инсанлық ўақыяларда да жасырғанын дәлеллейди. Мен сондай-ақ мысаллардың ойдан шығарылған емес, бәлки аспан мәнилери бар жердеги тарийхлар екенине исенемен. Мысал ушын, оларда ҳеш қандай мөжиза жоқ, бирақ мөжиза сол, олардағы ҳәр бир пайғамбарлық сөз орынланған ямаса орынланыў процессинде.
Егер мысаллар тек ғана ертеклер болса, ким периштелер тәрепинен отлы пешке тасланғанына (Лука 16:19-31) әҳмийет береди? Бирақ Исаның мысал хызметин баслаўы менен орынланған Забур 78-бап ҳаққында не айтамыз? Бул Забур Қудайдың Өзиниң исеними жоқ халқы менен садық қатнасықларының фактлик баянынан кем емес пе?
Аспан патшалығы
Бидай ҳәм шөп «аспан патшалығы»ның конституциясына сәйкес келетуғын ўақыялардың аналогиясы. Бул термин тек Маттаға тән, ал басқа инжилшилер «Қудай патшалығы»н қолай көреди. Бул түсиниклер бир-бири менен байланыслы болса да, олар әҳмийетли айырмашылықты билдиреди. Қудай патшалығы — Қудайдың қадағалаўындағы көринетин гүўалық болып, христианлық ар-намыс шеңбериндеги миллий ҳүкиметке бойсынады. Аспан патшалығы — Қудай патшалығының дүнья менен байланысатуғын аймағы.
Солай етип, аспан патшалығы аспанның өзи емес, Қудай патшалығы да Қудайдың Өзи емес. Бирақ Исаның Өзинен артық қалай анықлаўға болады? «Сениң еркиң аспанда болғаны сыяқлы, жерде де орынлансын» (Матта 6:10). Дүньядан болмаса да (Юханна 18:36), ол дүньяда.
Аспан патшалығы дүньяға тәсир еткени ушын, христианлар келисимли келисимлерде қамалған гермитлер емес. Ҳақыйқатында да, монастирлик шегиниў руўхы тек ғана келиспеўшиликке, ашыўға ҳәм бөлиниўге алып келеди. Шәкиртлер дүньяның гүналарына қатнаспастан дүнья менен байланысты сақлаўы керек. Солай етип, ҳәтте өзлерин «үзликсиз дуўаға ҳәм Сөз хызметине» (Ҳаўарийлер 6:4) бағышлаған елшилер де басқалардан жасырынбаған. Мысал ушын, Петр Рим жүзбасының үйинде ўағыз еткен, ҳәм Павел Филиппи түрмесинде гимнлер айтқан.
Майдан ҳәм бағ
Матта «майдан» сөзин (Матта 13:24) қолланған, ал Лука «бағ» сөзин (Лука 13:19) қолланған. Мысалларда егиў ҳәм отырғызыў арасында да айырмашылық бар. Солай етип, майдан егиледи (Матта 13:24), бирақ жүзимзар ямаса бағ отырғызылады (Матта 21:33). Классикалық Ески Ўәсият үлгиси Жаратылыс 2:8 болып, онда былай делинген: «Ҳәм Ийе Қудай Едемде шығысқа қарай бир бағ отырғызды; ҳәм ол жерге Өзи жаратқан адамды қойды».
Бул нәзикликлер әҳмийетсиз емес, егер биз жыланның «майдан ҳайўаны» (Жаратылыс 3:1) болғанын еслесек. Азғырыўшы бағға кирип, биринши ата-бабаларымызды жоқ еткенде шегараны бузған. Ҳәм солай Иуда кейин ала «билдирмей кирип келгенлер» ҳәм олардың «Қудайсыз адамлар» екени, олардың азғын әдетлерди хошаметлейтуғыны ҳаққында айтады (Иуда 1:4).
Дүнья менен байланыста болыўымыз керек болса да, дүньяны ҳәм оның жолларын Қудайдың жергиликли шіркеўине алып кириў — бул дүньяның ҳәкимине есик ашыў. Сондай-ақ, майдан (дүнья) бағдан (көринетин шіркеў) үлкен болғаны ушын, христианлар бул арада дүнья жүзилик азшылық сыпатында өмир сүриўге қанаатланыўы керек. Бул жағдай Қудайдың ерки орынланып атырғанда шыдамлы, бирақ шөп бидайдан көп болғанда гүўалыққа ўай! болады!
Тийкарынан, егиў ўағыз етиўди, ал отырғызыў жергиликли жыйынды орнатыў ҳәм қурыўды билдиреди. Аспан патшалығындағы қатнасықларымызда биз «жақсы» ҳәм «жаман» (Матта 13:48) нәрселерге дус келемиз. Әйтпесе биз «дүньядан шығып кетиўимиз» керек (1 Коринфлилер 5:10). Бул әмелий болмағаны ушын, биз дүнья менен ис алып барыўымыз керек, ал Исаның дастурханында әўлиелерге «сол жаман адамды араңыздан шығарып таслаң» (1 Коринфлилер 5:13) деп үйретилген.
Шөплердиң тәбияты
Шөплер зарна деп анықланған. Бул ототтың туқымлары адамлар ҳәм маллар ушын зәҳәрли. Оның тамырлары да пайдалы егинниң тамырлары менен араласып кетеди. Мине сонлықтан егинниң Ийеси ерте ототты жулыўды қадаған еткен, бидайды толық өсиўге жетпестен жулып тасламаў ушын. Зарнаның душпан тәрепинен егилгени ҳәм оның балаларын билдиретуғыны қандай орынлы. Еки жүзлилердиң Қудайдың балаларына еликлеўге урынысларына қарамастан, оларда ҳеш қандай жақсы нәрсе жоқ. Бирақ, олардың исендириўши орынлаўлары билмеген әўлиелерди теңсиз бойынтырық нызамын бузыўға алып келиўи мүмкин (2 Коринфлилер 6:14).
Дәслепки басқышларда зарнаны бидайдан ажыратыў мүмкин емес. Жалған динге киргенлер дәслеп «әўлиелик» белгилерин көрсетиўи мүмкин, бирақ ўақыт өтиўи менен ески адам дүньялық ҳәм бидъатлар менен өзин көрсетеди. Моральлық динге киргенлер Мухаддес Жазыўларды алдын таслаған қәтелерди ақлаў ушын қолланбақшы. Тек Қудай ғана Өзиникилерди биледи ҳәм қарапайым адамларға «жалған аға-инилерди» (2 Коринфлилер 11:26) таныў ушын ўақыт керек. Ол ўақытқа келип, олар шәкиртлерди өзлеринен кейин алып кеткен ямаса әҳмийетли лаўазымды ийелеген болыўы мүмкин. Шөплер сондай исендириўши болыўы мүмкин, ҳәтте өзлерин де алдайды (2 Тиметей 3:13).
Шөплердиң толық бузылыўы
Өкинишке орай, әўлиелерге келтирилген зыян ҳақыйқый мәселе. Ҳәм солай Иуда басқа елшилерди «ҳақ» ашыў менен жуқтырды, қашан Бетаниялық Мариям қымбатлы майды Исаға «исрап еткенде». Сабақ сол, барлық бидъатлар наданлардан келип шығады (бирақ барлық бидъатшылар Шайтанның балалары емес). Бирақ, жалған тәлиматлар руўхыйлығын жоғалтқанлар ушын қызықлырақ өмирге айланыўы мүмкин.
Кирип келиўден кейинги араласыў да жалған аға-инилердиң жергиликли шіркеўге қалай кирип келгенин көрсетеди. Гүмансыз, Иуданың есап-китап етиў қәбилети оны ақша қалтасын сақлаў ушын тийкарғы кандидат етти, бирақ оның негатив руўхыйлығы оны урлықшы дәрежесине түсирди (Юханна 12:5-6). Сондай-ақ, ол өз ашкөзлигин сөзлер менен қалай ақлаўды билген. Ол жыланды көргенде оны таныған Исадан басқа ҳәммени шатастырды (Юханна 6:64).
Факт сол, зарна зәҳәрли ҳәм оны жегенлерди өлтиреди. Оны еккен душпан егинди жоқ етиў ҳәм майданды ийелеў ушын шыққан. Солай етип, Иуда сыяқлы адамлар диннен шыққан христиан дүньясын қадағалаған. Жасырын түрде гүўалыққа кирип келген бул еки жүзлилер ақыры қүдиретли лаўазымларға жетти. Олардың кең тарқалған антиномизми (исеним христианды моральлық нызамнан азат етеди деген исеним) кейин ала олардың ҳақыйқый тәбиятын ашты, себеби олар ақырын, бирақ анық, бидайды зәҳәрли зарна менен алмастырды.
«Адамлар ухлап атырғанда»
Биринши оқығанда, биз хызметшилерди сергек болмағанлықта айыплаўымыз мүмкин. Бирақ, егинниң Ийеси Өзиниң хызметшилери егинниң булғанғанын хабарлағанда, душпаннан басқа ҳеш кимди айыпламады. Хызметшилердиң өзлери Ийесине ҳеш қандай айып тақпады, тек ғана сорады: «Ийем, сен өз майданыңа жақсы туқым екпедин бе? Онда шөп қаерден келди?» (Матта 13:27). Бул садық периштелер (Матта 13:39) Ийеси менен Оның ҳеш қашан гүна ете алмайтуғынын билетуғын дәрежеде узақ ўақыт болған еди. Олар таза туқым еккен адам таза екенин, ҳәм Оның Әкеси тек ғана жақсы нәрсени егетуғынын билген, себеби «Мениң аспандағы Әкем екпеген ҳәр бир өсимлик жулып тасланады» (Матта 15:13).
Ҳәммеси «адамлар ухлап атырғанда» (Матта 13:25) болған болса да, Шайтан ҳеш қашан ухламайды. Өкинишке орай, бул мысал көринетин шіркеўде кирип келиўдиң муқаррар екенин үйретеди. Солай етип, Еллик күн байрамында басланған шіркеў кейин ала «аўыр қасқырлар ... қойларды аямай» (Ҳаўарийлер 20:29) тәрепинен кирип келинди. Бирақ бул шопанның бийғамлығын ақламайды. Сонлықтан, Петр қойлар ушын жуўапкер болғанларға «сергек» ҳәм «ҳушяр» болыўды үйретеди (1 Петр 5:8).
Өз исин қылғаннан кейин, душпан «өз жолына кетти» (Матта 13:25). Бидайға өсириў керек болса, ототлар өзлерине ғамхорлық етеди. Солай етип, душпан өз балаларын ески тәбият гүлленип атырған ҳәрекет майданында қалдырады. Бирақ Қудайдың үйинде отырғызылғанларға суў ҳәм азықландырыў керек.
Диспенсациялық қолланыў
«Дүньяның ақыры» (Матта 13:39) Даниелдиң 70-пайғамбарлық жыллық ҳәптесиниң жуўмағына (Даниел 9:24) тийисли. Бул дәўир Исаның «ҳаўада» келиўи (1 Салоникалылар 4:17) ҳәм Оның жерге қайтыўы, «Оның аяқлары ... Зәйтүн таўында» (Закария 14:4) аралығында болады. Буны Матта инжилиниң ақырындағы «дүньяның ақыры» менен шатастырмаў керек, ол «дәўирдиң жуўмағы» (Матта 28:20, кеңейтилген) деп жақсырақ берилген. Маттаның жуўмақлаўшы аятлары Исаның ҳаўада келиўи менен тамамланатуғын Шіркеў дәўирин қамтып алады. Содан кейин, Исраил узақ уйқысынан оянады ҳәм Қудай Өзиниң 144,000 гүўасын миллетлер арасына патшалық инжили менен жибереди.
Сондай-ақ бул «ақыр заман» (Даниел 8:17) дәўиринде Үлкен Қыйыншылық болады. Бул Адам Улының Өз патшалығын орнатыў ушын келиўи менен тамамланады. Бул ўақытта, орақшылар (периштелер) шөплерди, шәкиртлерди Антихристке сатқан еки жүзлилерди ҳүким ушын жыйнайды. Ҳақыйқатында да «ыңырсыў ҳәм тис қайрасыў» (Матта 13:42) болады. Даңқлы параллельде Қозыға ергенлердиң жыйналыўы ҳәм жәрияланыўы болады, себеби «Сол ўақытта әдиллер Әкесиниң патшалығында күн сыяқлы жарқырайды» (Матта 13:43).
Бидайды жыйнаўды Шіркеўдиң көширилиўи менен шатастырмаў керек. Матта 13-бапта биринши жыйнаў шөплердики, ал Раптурада «Исада өлгенлер биринши болып тириледи» (1 Салоникалылар 4:16). Содан кейин, тирилген өликлер ҳәм өзгерген тирилер «олар менен бирге бултларда көтерилип, Иса менен ҳаўада ушырасады: ҳәм солай биз мәңги Иса менен боламыз» (1 Салоникалылар 4:17).
Ҳәр қандай жағдайда да, жердиң қалдықлары сыяқлы қаралғанлар Исаның келиўинде жәрия түрде ақланады. Иса менен ҳүким сүриўге ылайық деп есапланғанлар даңққа көшириледи ҳәм өзгертиледи, Оның патшалығында күн сыяқлы жарқырайды. Ҳәм биз ўақыттан алдын ҳеш нәрсени ҳүким етпесек те, биз Оның садық болған әўлиелери Оның патшалығында тәжлер ҳәм әҳмийетли орынлар алатуғынын билемиз.
Том Саммерхилл жазған