Бидъатлар ҳәм бидъатшылар ҳаққында не айтыўға болады?
Исенимлер әҳмийетли. Дурыс тәлим дурыс ойлаўға алып келеди. Дурыс ойлаў дурыс турмысқа алып келеди. Дурыс тәлимниң басқа сөзи «ортодоксия» яки дурыс исенимлер. Барлық идеялар тең жаратылмаған. Надурыс исенимлердиң ақыбетлери бар.
Павел «пайдалы сөзлер» (1 Тим. 6:3) яки «саламат тәлим» ҳаққында айтады, бул тәқўалыққа алып келеди. Ол сондай-ақ «шайтанлардың тәлимлери» ҳаққында да айтады (1 Тим. 4:1). Жалған тәлим саламатсыз тәлим болып, бул тәқўасызлыққа ҳәм ақырында өлимге алып келеди. «Адамға дурыс көринген жол бар, бирақ оның ақыры өлим жолы» (Нақыллар 16:25). Бидъатшы – бул жалғанды үйрететуғын яки ҳақыйқатты Қудайдың халқын бөлетуғын етип қолланатуғын адам. Бидъатты христианлыққа қарсы философиядан да қәўипли ететуғын нәрсе – бул оның Қудайдың шіркеўинде Мәсихтиң гүманлы шәкирти тәрепинен тарқатылыўы.
Бидъатты көргенимизде оны қалай таныймыз ҳәм оны тарқататуғынларға Қудай Сөзине муўапық қандай жуўап бериўимиз керек?
Бидъат басланады Бидъатлар ҳәм бидъатшылар көп ўақыттан бери бар. Қудай қашан ҳәм қай жерде сөйлесе де, душпан гүман туўдырыў ҳәм қарсы шығыў ушын сол жерде болады. Бағда Қудай: «Сен әлбетте өлесең» деди (Жаратылыс 2:17). Бирақ жылан: «Сен әлбетте өлмейсең» деди (Жаратылыс 3:4). Суў тасқынынан кейин, Нӯҳ ҳәм оның шаңарағы Тири Қудайды мойынлап қурбанлық пенен баслағанда, оның әўладлары «Қудайдың ҳақыйқатын жалғанға айырбаслап, Жаратыўшыдан гөре жаратылған нәрсеге табынып, хызмет етти» (Рим. 1:25).
Ерте шіркеўде, ҳақыйқат елшилер ҳәм пайғамбарларға ашылғанда, жалған елшилер ҳәм пайғамбарлар «Ийса Мәсихтиң денеде келгенин» (1 Юҳанна 4:2) бийкарлаў ҳәм «басқа хош хабарды» (Гал. 1:8) алып келиў ушын пайда болды. Бизге ақырғы күнлерде «араңызда жалған устазлар болады, олар жасырын түрде жойыўшы бидъатларды алып келеди, ҳәттеки оларды сатып алған Ийсаны бийкарлайды ҳәм өзлерине тез жойылыўды алып келеди» деп ескертилген (2 Пет. 2:1).
Шайтанлардың тәлимлери көп. Өз даналығында Қудай ерте шіркеўде бидъатларға рухсат берди, олар менен қалай гүресиўди бизге үйретиў ушын. Қандай етип биз балаларымызды кеселликтиң аз муғдарын олардың денесине киргизиў арқалы емлесек, Қудай да елшилик дәўирлеринде жалған тәлимлер ҳәм секталардың пайда болыўына рухсат берди, сонда дене инфекциядан қорғаныў ушын антиденелерди раўажландырыўы мүмкин.
Бидъат не? Вайниң Жаңа Ўасыят сөзлери сөзлигинде «бидъат» «ҳақыйқаттың күшине бойсыныўдың орнына қойылған, бөлиниўге ҳәм секталардың пайда болыўына алып келетуғын өз ерки менен пикир» деп анықланады. Бидъат тек ғана фундаменталлық тәбияттағы жалған тәлим емес, көпшилик ойлағандай. Бул пикир, ҳәттеки дурыс пикир де болыўы мүмкин, бирақ Қудайдың халқы арасында бөлиниўлерди туўдыратуғын етип басым етилген.
Мәсихтиң шахсы ҳәм иси ҳаққында яки исенимниң тийкарларына тийисли жалған тәлимди тарқататуғын адам – бул бидъатшы, бул культтиң пайда болыўына алып келеди. Исенимниң тийкарларына тийисли болмаған мәселелер бойынша өз пикирин Қудайдың халқы арасында бөлиниўлерди туўдыратуғын етип басым ететуғын адам да бидъатшы, бул сектаның пайда болыўына алып келеди.
Петрус «жойыўшы бидъатлар» (2 Пет. 2:1) ҳаққында сөйлескенде культшылар менен гүреседи. Юҳанна да солай етеди, ол Мәсихтиң тәлимин алып келмейтуғынлар ҳаққында сөйлескенде (2 Юҳанна 10). Павел 1 Коринфлилер 1:12-13-те сектантлық мәселелер менен гүреседи, бөлип-жарыўшылық пенен: «Мен Павелдикимен», яки... «Аполлостыкимен», яки... «Кефастыкимен», яки... «Мәсихтикимен» дейтуғынларды ескертеди.
Культтиң бидъатшысы христиан емес. Сектаның бидъатшысы христиан болыўы мүмкин. Бирақ екеўи де денениң өнимлери (Гал. 5:20). Қудай Сөзи исенимди бийкарлайтуғынлар ҳәм әўлиелерди бөлетуғынлар менен қалай гүресиў кереклигин көрсетеди.
Культлардың бидъатшылары Петрус бизге жалған устазлар «алдаўшы сөзлерди» (2 Пет. 2:3) яки сөздиң мәнисинде «қәлиплестирилген яки пластик сөзлерди» турақсызларды ҳәм Қудай Сөзин өзлериниң жойылыўына «бурмалайтуғынларды» (2 Пет. 3:16) өзлерине тартыў ушын қолланатуғынын айтады. Қудай Сөзин бурмалайтуғын адамлар, себеби оған бойсыныўды қәлемейди, оңай алданыўы мүмкин. Жалған устазлар Қудай Сөзин өзлери қәлегендей айттырыў ушын бес манипуляцияны қолланды.
*1. Қудай Сөзине қосыў: Егер олар Мухаддес Китаптан излеген нәрселерин таба алмаса, олар өз тәлимлерин қоллап-қуўатлайтуғын басқа китап яки ҳүжжетти ойлап табады. Бул культлердиң сүйимли усылы, мысалы, мормонлардың арнаўлы алтын көзәйнеклер менен *Мормон китабын аўдарғанлығы. Ески Ўасыятқа «апокрифти» қосыў басқа мысал. Жаңа Ўасыятта фарисейлер сектасы, сол дәўирдиң рәсмийетшилери, Қудай Сөзине дәстүрлерди қосты ҳәм солай етип Мәсихке қарсы шықты. Қудай Сөзи бул мәселеде өте анық: «Сен оған қоспайсаң да, одан алмайсаң да» (Екинши Заң 12:32).
*2. Қудай Сөзинен алыў:* Егер Мухаддес Китаптағы бир үзинди олар исеним қәлеген нәрсеге қарсы келсе, бидъатшылар оны әпиўайы түрде өширип таслайды. Заманагөйлердиң сүйимли айласы – Қудай Сөзиниң авторитетин сораў астына алыў ҳәм оның турмысымыздағы тәсирин жоққа шығарыў. Ийса Мусаның Мухаддес Китаптың дәслепки бес китабын жазғанын айтты (Юҳанна 7:19). Олар оны белгисиз авторлардың топары жазған дейди. Ийса Даниялды пайғамбар деп айтты (Мат. 24:15). Олар оның пайғамбарлықлары кейин жазылған ҳәм сонлықтан Даниял тәрепинен емес дейди. Олар Мухаддес Китап дәўирлери ҳаққында Ийсадан яки елшилерден көп билемиз деп өзин көрсетеди. Жаңа Ўасыятта садукейлер сектасы, сол дәўирдиң рационалистлери, Ески Ўасыяттың авторитетин, Мусаның бес китабынан басқасын бийкарлаў арқалы Қудай Сөзинен алды. Олар руўхый дүньяны ҳәм тирилиўди бийкарлайтуғын материалистлер еди ҳәм солай етип Мәсихке қарсы шықты.
*3. Терминлерди қайта анықлаў:* Егер бидъатшылар Мухаддес Китапқа исенемиз десе, бирақ оның айтқанларын унатпаса, олар өз теорияларына сәйкес келиўи ушын терминлердиң мәнисин қайта анықлайды яки «қайта қәлиплестиреди» (2 Пет. 2:3). Ийса ҳәм елшилер барлық Қудай Сөзи Қудай тәрепинен рухландырылған яки «Қудай деми менен» (2 Тим. 3:16) ҳәм Қудайдың мухаддес адамлары тәрепинен Мухаддес Руўх тәсиринде жазылған деп өте анық айтады (2 Пет. 1:21). Бирақ бидъатшылар рухланыў тарийхый түсиниктеги рухланыўды аңлатпайды, тек ғана ҳәр қандай музыкант яки шайыр рухланған мәнистеги рухланыўды аңлатады дейди. Олар қутқарылыў гүналарды кешириўди аңлатпайды яки Ийсаны Қудайдың Улы деп атаў Оның денеде Қудай екенин аңлатпайды дейди. Олар христианлықтың тарийхый исенимлери ҳаққында шатастырыў яки гүман туўдырыў ушын ҳәр қандай нәрсени қолланды.
*4. Аятларды контексттен алыў:* Егер бидъатшылар Мухаддес Китапқа исенемиз десе, бирақ оның айтқанларын унатпаса, олар аятларды өзлериниң тиккелей контекстинен алып, олардың мәнисин өзлериниң дәлиллерин қоллап-қуўатлаў ушын бурмалайды. Буған мысал: Юҳанна 1:1 анық айтады: «Сөз Қудай еди». Жалған устазлар бул «Сөз бир қудай еди» дегенди аңлатады дейди, солай етип Ийсаны жаратылған зат етеди. Бирақ Юҳанна 1:3 ҳәр қандай жаратылған нәрсе Ийса тәрепинен жаратылғанын айтады, солай етип Оны жаратылған затлар қатарынан шығарады. Олар Мухаддес Китапты «Қудай жоқ» деп айттырыў ушын бурмалайды. Мухаддес Китап оларға исенетуғынлар «ақымақлар» дейди (Забур 14:1).
*5. Жалған белгилер:* Бидъатшылар әдетте жоқарыдағы манипуляциялардың ҳәр қандайын қандай да бир ғайрытабийий белги (2 Сал. 2:9) яки жалған устазды Қудайдың аўзы деп тастыйықлайтуғын гүманлы саўға менен бирге алып келеди, солай етип адамлардың буйрықларын Қудай Сөзиниң орнына қояды (Мат. 15:9). Емлеў саўғалары бүгинги күнде танымал белгилер. Биз Қудайдың дуўаларға жуўап берип емлейтуғынына исенемиз. Биз көпшилик емлеў саўғалары деп аталған нәрселердиң Жаңа Ўасыятта көрсетілген емлеў саўғасына сәйкес келетуғынына исенбеймиз.
Шахс культи Бидъатлар әдетте топарды басқаратуғын ҳәм басқа басшыларға есап бермейтуғын қандай да бир харизматик басшыға тийкарланады. Мәсих ҳаққында айтқанларынан гөре өзлери ҳаққында көп сөйлейтуғынлардан сақ болың. Олардың сөйлегенлерин еситкеннен кейин, сиз оларға таң қаласыз ба яки Мәсихке табынасыз ба? Олар Қудай яки Яҳўа ҳаққында сөйлеўи мүмкин, бирақ олар Ийса Мәсихке хызмет етеди ме? (Рим. 16:18). Олардың хабары Оның шахсын яки Оның исин кемситеди. Ҳәм Улды ҳүрмет етпейтуғынлар, Оны жиберген Атаны да ҳүрмет етпейди (Юҳанна 5:23).
Олардың тәлимин шәкиртлердиң тәлими менен салыстырың. Юҳанна Шомылдырыўшы: «Ол көбейиўи керек, бирақ мен азайыўым керек» деди (Юҳанна 3:30). Павел: «Барлық нәрседе Ол биринши орында болсын» деди (Кол. 1:18). Павел «Басқа беккем усланып турмайтуғынлар» (Кол. 2:19) ҳаққында, Петрус «оларды сатып алған Ийсаны бийкарлайтуғынлар» (2 Пет. 2:1) ҳаққында, ҳәм Юҳанна «Ийса Мәсихтиң денеде келгенин мойынламайтуғынлар» ҳәм «биринши орында болыўды жақсы көретуғынлар» (1 Юҳанна 4:3; 3 Юҳанна 9) ҳаққында жазды. Ҳәр дайым өзлериниң жолы менен болыўды қәлейтуғынлардан сақ болың.
Мотивлер Бидъат танымал, себеби ол адамға өз қәлегендей жасаўға имканият беретуғын (Еремия 6:14; 14:14) ҳәм сонда да христиан деп аталыўға имканият беретуғын рационализацияны усынады. Қудайдың ҳақыйқатын бәринен де жоқары сүймейтуғын адам ушын, оның теологиясы оның өз моралы менен белгиленеди. Павел саламат тәлимди тәқўалық пенен байланыстырады. Бидъат ҳеш қашан тәқўалықты пайда етпейди, бул тек ғана Мәсих арқалы келиўи мүмкин.
Бидъатшылар көбинесе ақша тәрепинен дәртленеди (Еремия 6:13; Мика 3:11). Ҳәр дайым ақша сорайтуғынлардан сақ болың. Павел хош хабарды бийпул усынып, түн ҳәм күн иследи (2 Кор. 11:9). Жалған устазлар сизди пайдаланады (2 Пет. 2:3). Хош хабар бийпул дейтуғынлардан, соң оны төлеўди сорайтуғынлардан сақ болың.
Бидъатшылар сондай-ақ көбинесе жыныслық напаклық тәрепинен дәртленеди (2 Пет. 2:14). Есап бериўшилик жоқлығы барлық тараўларда денениң нәпсилерине еркинлик береди. Тәлими паклық ҳәм өзин-өзи басқарыўдың бузылыўына алып келетуғынлардан сақ болың.
Секталардың бидъатшылары Устазлар, басқаша айтқанда тәқўадарлар, өз пикирлерин тым узаққа асырып жибериў арқалы шіркеўде көп бөлиниўлерди туўдырды. Мысалы, шіркеў тарийхын үйрениў шомылдырыў мәселеси бойынша қалай бөлиниўлер/секталардың пайда болғанын көрсетеди. Мүминлер шомылдырыўдың мәниси (сабий, шаңарақ яки мүминниң шомылдырыўы), оның тәртиби (шашыратыў яки суўға батырыў), формуласы («Ийсаның атынан» яки «Ата, Ул ҳәм Руўхтың атынан» ҳ.т.б.) бойынша бөлинди. Егжей-тегжейлер ҳәм усылда бирдейликти талап етип, олардың дәртлендириўи көбинесе әўлиелер арасында басқарыў, нәпси ҳәм бириншилик болып табылады. Бул устазлар кимге есап береди? Айрым христиан шөлкемлери ҳақыйқый устаз яки евангелисттиң мийнети арқалы гүлленип, бирақ оның ҳеш кимге есап бериўшилиги жоқлығы себепли кеме апатқа ушырады. Олардың табысы тузаққа айланды.
Оларды отта жағыў Мухаддес Китапқа муўапық жуўап па? Бул Рим католик шіркеўи Орта әсирлерде ислеген нәрсе. Гүнакарды жойыўда нәтийжели болса да (бирақ хабарды емес), бул «гүндирдиң уллары», Яқуб ҳәм Юҳаннаның руўхына уқсас, олар Самариялықлар Мәсихтиң хызметин қабыл етпегенде, Илияс сыяқлы аспаннан от түсириў керек пе деп Ийсадан сорады. Ийса оларға ҳәм бундай илажларды ойлайтуғынлардың бәрине айтатуғын нәрсени айтты: «Сиз қандай руўхтан екениңизди билмейсиз» (Лука 9:54-55).
Мухаддес Китап биздиң жуўабымыз қылмысқа пропорционал болыўы керек екенин анық көрсетеди. Культтиң бидъатшысы ушын ҳеш қандай ымыра болмаўы керек. Биз жалғанды тарқататуғынлар менен ҳеш қандай бирликте болмаўымыз керек (Ефеслилер 5:11), ҳәттеки оларға сәлем бермеў ҳәм оларды үйлеримизге қабыл етпеў дәрежесине шекем (2 Юҳанна 10). Тийкарғы ҳақыйқатлар менен ойнаўға болмайды. Биз ҳеш кимге жалған тәлимге қосыламыз яки оны қоллап-қуўатлаймыз деп ойлаўға ҳәттеки ең кишкене себеп те бермеўимиз керек. Сектаның бидъатшысы ушын, Мухаддес Китап оларды ескертиўимиз керек екенин көрсетеди (Тит. 3:10). Оларға Қудай Сөзиниң ҳақыйқатын бир рет, ҳәттеки еки рет усының. Егер олар бөлиниў жолын даўам еттирсе, онда биз ақырында олардың бирлигин бийкарлаўымыз керек (Рим. 16:17).
Жуўмақ Дурыс тәлим нәрселерди ҳақыйқый қалпында – Қудайдың көзқарасынан усынады. Бидъат адамды жоқарылатып, Мәсихти төменлетип, Мухаддес Китаптағы ҳақыйқатты бурмалаўға умтылады. Бидъат адамға өз қәлегендей жасаўға ҳәм сонда да христиан болып көриниўге имканият беретуғын рационал шеңберди усынады. Ҳақыйқатты билиў ушын биринши шәрт – Қудайдың еркин орынлаўға қәлеў. «Егер ким Оның еркин орынлаўды қәлесе, ол тәлим ҳаққында, оның Қудайдан екенин яки мениң өз авторитетим менен сөйлегенимди биледи» (Юҳанна 7:17). Қудай бизге Оның алдында ҳадал жүреклерге ийе болыўға, Оның бизге ашқан Сөзине бойсыныўға қәлеўге жәрдем берсин.
АВТОР ҲАҚҚЫНДА: Майк Стелло – фундамент ҳәм бөгет жобалаўына қәнигелескен қурылыс инженери. Ол ҳәм оның ҳаялы Кейттиң алты баласы бар. Майк Пенсильвания штатының Жаңа Фридом қаласындағы жергиликли шіркеўинде сабақ береди.