Библия толерантлыҡты шарттарға ҡарап яҡшы йәки насар тип ҡарай.
Толерантлыҡ һәм толерантһыҙлыҡ
1-СЕ БҮЛЕК
Толерантлыҡ – һүҙ Мин уның менән көн һайын осрашырға тейеш. Етештереү сәнәғәтендә металл һәм пластмасса штамптар билдәле формаларҙы һәм үлсәмдәрҙе киҫеү өсөн ҡулланыла. Әгәр толерантлыҡ иғтибарһыҙ ҡалдырылһа, был ҡиммәтле штамптар ҡулланыу ваҡытында йә иһә иҙелә, йә иһә тығыла. Әгәр электр ҡалҡандарын етештереүҙә толерантлыҡ иғтибарһыҙ ҡалдырылһа – үткәргестәр аша үткән ток миҡдарын йәки көсәнештең артыуын контролдә тотоу – һөҙөмтәләр фажиғәле булыуы мөмкин.
Машина деталдәрен – мәҫәлән, подшипниктар, болттар һәм тешле тәгәрмәстәр – етештереү ваҡытында үлсәмдәрҙә толерантлыҡ та мөһим, юғиһә ышҡылыу барлыҡҡа киләсәк. Машиналарҙа ышҡылыу артыҡ йылыныуға һәм ҡыҫылыуға килтерә, ғәҙәттә хәрәкәт итеүсе өлөштәрҙә етерлек толерантлыҡ булмауы йәки майлау майының етешмәүе арҡаһында. Автомобилдәге радиатор ҡапҡасы баҫымды тотоп тора, был һыуытыу шыйыҡсаһына ҡайнамайынса юғарыраҡ температураға етергә мөмкинлек бирә. Беҙ ҡайнамайынса күпме баҫымға түҙә алабыҙ? Толерантһыҙ булып киткәнгә тиклем беҙҙең толерантлыҡ кимәле ниндәй? Беҙ барыбыҙ ҙа темперамент, ҡараш һәм толерантлыҡ кимәле буйынса төрлө булыуыбыҙҙы танырға тейешбеҙ.
Һүҙлек “толерантлыҡ”ты “башҡаларҙың фекерҙәрен, ғөрөф-ғәҙәттәрен йәки ғәмәлдәрен хөкөм итеүҙә түҙемлек; фанатизмдан йәки раса йәки дини хөрәфәттән азатлыҡ” тип билдәләй. 1995 йыл “толерантлыҡ йылы” булһа ла, ун йылдан һуң да донъяла толерантһыҙлыҡ бар: Руандала һәм Боснияла этник таҙартыу, мосолман һәм коммунистик илдәрҙә тоталитар идара итеү, Яҡын Көнсығышта терроризм, Колумбияла партизан эшмәкәрлеге. Яҡындағы колледждағы яҙыуҙа “Дини толерантһыҙлыҡты тыйырға!” тип яҙылған. Бер аҙ толерантлыҡ барыбыҙға ла ярҙам итер ине.
Минең үҙ тормошомда түҙмәгән ҡайһы бер нәмәләр бар. Әммә мин үҙ ҡараштарымды башҡаларға көсләп тағырға тырышмайым, сөнки быны эшләргә тырышыу мине яҡшы христиан итмәй. Мин христиандың иманһыҙҙарға ҡарата мөнәсәбәте Ғайсаны мөмкинлек тыуғанда тәҡдим итеүҙән тора тип иҫәпләйем. Үҙ тормошобоҙҙа ҡайһы бер нәмәләргә толерантһыҙ булыу яҡшы, әммә үҙ ҡиммәттәребеҙҙе башҡаларға көсләп тағырға ярамай, бигерәк тә улар әле Раббыны белмәгәндә.
Ҡотҡарыусыны әле ҡабул итмәгән башҡалар менән эш иткәндә беҙҙең төп маҡсатыбыҙ уларҙы яҡшыраҡ граждандар итергә тырышыу түгел. Ғайса әйткәнсә: “Насар рух кешенән сыҡҡас, ул ял эҙләп ҡоро урындар буйлап йөрөй; һәм бер ни ҙә тапмайынса, ул: ‘Мин сыҡҡан өйөмә кире ҡайтам,’ – ти. Һәм ул килгәс, уны һеперелгән һәм тәртипкә килтерелгән килеш таба. Шунан ул бара һәм үҙенән дә яманыраҡ ете башҡа рухты ала, һәм улар инеп шунда йәшәй; һәм шул кешенең һуңғы хәле беренсеһенән дә насарыраҡ була” (Лука 11:24-26 ЯТТ).
“Йөрәгемде таҙарт” тип әйтелгән гимн, әгәр Ғайсаға йөрәкте тултырырға рөхсәт ителмәһә, мәңгелек ҡиммәткә эйә түгел. Кешеләрҙең үҙ һайлауҙарына хоҡуғы бар, хатта беҙ риза булмаһаҡ та. Беҙ кешеләргә Библия хәҡиҡәттәрен өйрәтә алабыҙ, әммә Ғайса уларҙың бушлығын тултырмаһа, уларҙың мәңгелек ҡиммәткә эйә буласағына гарантия юҡ.
Саул һәм Дауыт
Батша Саул Дауытҡа толерантһыҙ булған һәм уны 3000 һалдат менән эҙәрлекләгән, Дауыттың ни бары 600 кешеһе булһа ла (1 Сам. 23:13; 24:2). Икенсе яҡтан, Дауыт Саулдың ғүмерен ҡотҡарып, уға толерант булған.
Әммә Дауыт Алла дошмандарының вәкиле булған Ғолиатҡа толерантһыҙ булған. Был толерантһыҙлыҡ уның өлкән ағаһы Әлиәбте асыуландырған, ул Дауыттың һөйләгәнен ишеткәс, толерантһыҙ булып киткән һәм уны ғорурлыҡта һәм тупаҫлыҡта ғәйепләгән (1 Сам. 17:26-28). Дауыттың Ғолиат өҫтөнән еңеүенән һуң, Саул Дауытҡа көнләшкән һәм уны үлтерергә маташҡан. Уның толерантһыҙлығы дауам иткән, ул үҙенең ҡыҙы Михалды уға кейәүгә биргән, ҡалым урынына, әгәр ул 100 филистимлянды үлтерһә – һуғышта филистимляндар тарафынан үлтерелеренә өмөтләнеп (1 Сам. 18:7,11,21). Никах булған. Саул уның өсөн тоҙаҡ булырын өмөт иткән, әммә ул уның Дауытҡа булған мөхәббәтен иғтибарһыҙ ҡалдырған.
Саул тағы ла нығыраҡ толерантһыҙ булып киткән һәм хатта үҙенең улы Йонатанға, Дауыттың яҡын дуҫына, уны үлтерергә ҡушҡан (1 Сам. 19:1). Был Дауыт менән Йонатан араһындағы бәйләнеште генә нығытҡан, Йонатан әйткән: “Раббы һинең менән минең арала мәңге булһын” (1 Сам. 20:23). Саулдың толерантһыҙлығы хәҙер Йонатанға ҡарата асыуында ла күренгән, ул уны үлтерергә маташҡанда (20:30-34).
Бынан һуң Дауыт рухани Әхимәлеккә ҡасҡан, ул уға икмәк һәм Ғолиаттың ҡылысын биргән; шунан ул Әдуллам мәмерйәһенә ҡасҡан (1 Сам. 21). Саул быны белгәс, ул Әхимәлекте генә түгел, ә башҡа 84 руханиҙы, уларҙың ҡатындарын һәм балаларын да үлтергән. Саулдың толерантһыҙлығы шундай булған (1 Сам. 22). Дауыттың яуабы Аллаға эйәреү һәм Саулдың ғүмерен тағы ла ҡотҡарыу булған, был Саулды Аллаға ҡаршы гонаһын танырға мәжбүр иткән (1 Сам. 26). Был кешене толерантһыҙҙан толерантҡа әйләндереү өсөн Алла кәрәк булыуын күрһәтә.
Толерантлыҡ нимә ул?
Толерантлыҡ өс элементты үҙ эсенә ала: ризаһыҙлыҡ, мәжбүр итеү булмауы һәм ваҡыт. Ризаһыҙлыҡ тураһында: беҙ бер ҡасан да риза булған, оҡшатҡан йәки хуплаған нәмәне түҙмәйбеҙ. Беҙ тик оҡшатмаған нәмәләрҙе генә түҙәбеҙ. Мәҫәлән, мин ҡатыныма түҙмәйем; мин уны яратам. Әммә мин күршемдең этенә түҙәм. Шулай итеп, беҙ оҡшатмаған нәмәне түҙәбеҙ. Мәжбүр итеү булмауы тураһында: беҙ уны оҡшатмаһаҡ та, толерантлыҡ уның булыуына ҡамасауламауыбыҙҙы аңлата. Ваҡыт тураһында: беҙ бер аҙ ваҡытҡа түҙәбеҙ. Беҙ берәй нәмәгә ҡыҫҡа ваҡыт түҙә алабыҙ, әммә ваҡыт оҙая барһа, беҙҙең толерантлығыбыҙ бөтә. Беҙ түҙемлебеҙ; беҙ сабырбыҙ.
Алла ҡасан толерант була?
Библия толерантлыҡты шарттарға ҡарап яҡшы йәки насар тип ҡарай. Позитив яҡтан, Зәбур 86:15 Раббының “шәфҡәтле, мәрхәмәтле, оҙаҡ түҙемле һәм мәрхәмәткә бай” булыуын әйтә. Алла яуызлыҡҡа кешеләргә үҙҙәре теләгәнде эшләргә рөхсәт итеп яуап бирә; Ул уларҙы үҙҙәренең тәртибенең эҙемтәләренә “биргән” (Рим. 1:24,26,28). Ул беҙгә Үҙе нәфрәт иткән нәмәләрҙе эшләргә рөхсәт итә, хатта Ул беҙҙе бер мәлдә юҡ итә алһа ла. Был мәғәнәлә, Алла донъялағы яуызлыҡҡа толерант. Әммә Ул күпме яуызлыҡҡа түҙә ала?
Алла шулай уҡ сабыр: “Һин Уның яҡшылығының, толерантлығының һәм сабырлығының байлығын һанға һуҡмайһыңмы, Алланың игелеге һине тәүбәгә килтергәнен аңламайһыңмы?” (Рим. 2:4 ЯТТ). Яхъя яҙған: “Был беҙ Унан ишеткән һәм һеҙгә иғлан иткән хәбәр, Алла яҡтылыҡ һәм Унда бер ниндәй ҙә ҡараңғылыҡ юҡ” (1 Яхъя 1:5). Текстан “яҡтылыҡ” һәм “ҡараңғылыҡ” нимәне аңлатҡаны шунда уҡ аңлашылмай. Белем һәм наҙанлыҡмы? Тормош һәм үлемме? Сафлыҡ һәм яуызлыҡмы? “Бер ниндәй ҙә ҡараңғылыҡ юҡ” Аллала тәрән толерантһыҙлыҡты күрһәтә. Был шундай толерантһыҙлыҡ, “Әгәр беҙ Уның менән аралашабыҙ тип әйтһәк, һәм ҡараңғылыҡта йөрөһәк, беҙ ялғанлайбыҙ” (1 Яхъя 1:6).
Беҙ Алла менән аралаша алмайбыҙ һәм ҡараңғылыҡта була алмайбыҙ, сөнки Аллала бер ниндәй ҙә ҡараңғылыҡ юҡ, сөнки Ул яҡтылыҡ. Әгәр беҙ ҡараңғылыҡта булһаҡ, Алла менән ниндәй ҙә булһа мөнәсәбәттә булыуыбыҙ мөмкин түгел. Толерантлыҡ юҡ, Алла Үҙенең стандарттарын беҙҙең стандарттарға төшөрмәйәсәк. Ул ҡараңғылыҡ менән аралаша алмай. Ул кем менән аралаша ала? Ул кемгә түҙә ала? Гонаһһыҙбыҙ тип әйткәндәр менәнме? Улар кемдәр? Үҙ-үҙҙәрен алдағандар, уларҙа хәҡиҡәт юҡ (1 Яхъя 1:8). “Әгәр беҙ гонаһ ҡылманыҡ тип әйтһәк, беҙ Уны ялғансы итәбеҙ, һәм Уның Һүҙе беҙҙә юҡ” (1 Яхъя 1:10).
Ярай, йә Алла бер кем менән дә аралашмай, сөнки бер кем дә Уның камил стандартына етә алмай, йә Аллаға барыуҙың беҙҙең әхлаҡлы булыуыбыҙҙан башҡа юлы бар. Был Инжил, бөйөк хәбәр! Беҙ Алла менән аралаша алабыҙ, әммә беҙ быны эшләй алмайбыҙ, тик Алла ғына эшләй ала. Кеше өсөн мөмкин булмаған нәмә, Алла өсөн мөмкин. Нисек? Үҙенең стандарттарын төшөрмәйенсә йәки Үҙенең характерын боҙмайынса. Ҡараңғылыҡты Үҙенең алдына индермәйенсә, сөнки Унда бер ниндәй ҙә ҡараңғылыҡ юҡ. Толерантһыҙ Алла беҙгә нисек түҙә ала? Яуап – Уның Улы аша: “Ғайса Мәсих Уның Улының ҡаны беҙҙе бөтә гонаһтан таҙарта ... Әгәр беҙ гонаһтарыбыҙҙы таныһаҡ, Ул тоғро һәм ғәҙел, беҙҙең гонаһтарыбыҙҙы кисерергә һәм беҙҙе бөтә ғәҙелһеҙлектән таҙартырға” (1 Яхъя 1:7,9). “Әгәр берәйһе гонаһ ҡылһа, беҙҙең Ата менән Яҡлаусыбыҙ бар, Ғайса Мәсих, ғәҙел. Һәм Ул үҙе беҙҙең гонаһтарыбыҙ өсөн ҡорбан, һәм тик беҙҙең өсөн генә түгел, ә бөтә донъя өсөн дә” (1 Яхъя 2:1-2).
1 Яхъя 1:7, 9-ҙағы “бөтә” һүҙенә иғтибар итегеҙ; тик ҡайһы бер гонаһтар ғына түгел, ә “бөтә” гонаһтар. Ул тик кисермәй генә түгел, ә Мәсихтең үлеме аша беҙҙе таҙарта һәм сафландыра. Ул беҙҙең гонаһтарыбыҙҙы онота тигән һүҙ түгел. Ул Үҙенең берҙән-бер Улының ҡорбаны аша беҙҙең гонаһтарыбыҙ өсөн түләгән. Ғайса хәҙер беҙҙең – ғәйепләнеүселәрҙең, һәм беҙҙең хөкөмсөбөҙҙөң – араһында тора һәм әйтә: “Ата, мин улар өсөн үлдем, мин уларҙың гонаһы өсөн язаны түләнем.” Алла гонаһҡа һәм гонаһлыларға Үҙенең берҙән-бер Улының үлеме аша уларҙың гонаһтары өсөн түләп, һәм гонаһлыларҙы уларҙың ғәйебенән һәм язаһынан ҡотҡарып түҙә ала. Ул беҙҙең гонаһыбыҙҙы иғтибарһыҙ ҡалдырмай, Ул уны тәрелә хәл иткән. Был Алланың өлөшө. Беҙҙең өлөшөбөҙ – ябай иман менән яуап биреү.
АВТОР ТУРАҺЫНДА: Алан Хоман һәм уның ҡатыны Сиднейҙа, Австралияла йәшәй. Уларҙың өс балаһы һәм алты ейәне бар, һәм улар үҙҙәренең урындағы сиркәүендә әүҙем ҡатнаша.
Был серияның 2-се өлөшөн киләһе айҙа эҙләгеҙ.