Серия – Ноябрь 2023 – Ырайым ҳәм Ҳақыйқат журналы
Мухаддес Китап Қаҳарманлары Ески Ўәсияттан жыйналғанлар,8-бөлим
Муса ҳәм Мириам «Илтимас, оны емле, я, Қудай, мен дуўа етемен!» — Санлар 12:13 **NKJV
Мириамның гүнасы Исраил халқының Мысырдан Қанаанға саяхаты ҳаққындағы баян Қудайдың бүгинги дәўирдеги Шеркеўи ушын көп қымбатлы сабақларды қамтыйды. Биз де саяхатшы халықпыз, бирақ биз жақсырақ мәмлекетке – аспандағы мәмлекетке баратырмыз (Евр. 11:16). Шығыў китабы Исраилдиң Мысырдан азат етилиўи ҳаққында айтады, ал Санлар китабы олардың Синай таўынан Иорданның шығысындағы «Аморийлердиң еки патшасының қолынан жерди» (Нақ. 3:8) басып алыўына шекемги саяхатын сүўретлейди.
Санлар китабы әсиресе Қудай халқының шөл арқалы саяхаты даўамындағы қәтелери ҳаққында айтады. Исраил Қудайдың Сөзин тыңламады, Мусаның ҳүкимине бойсынбады, Уәде етилген жерди ийелемеди ҳәм басқа да көп жоллар менен қәтелерге жол қойды. Бул жағдайда Қудайдың Санлар 14:22 де айтқан шағымы әсиресе айқын: «Бул адамлар… Мени он мәрте сынады ҳәм Мениң даўысыма қулақ салмады». Қайта-қайта гүңгирлеген халық Қудай тәрепинен жазаланды, бирақ буның ҳеш қандай пайдасы болмады. Адамлар шөлде азап шегип өлди, сонлықтан Жасуўа ҳәм Калебтен басқа жаңа әўлад уәде етилген жерге кирди. Нәпсиниң қуллында болған адам нызам арқалы сыналғанда Қудайды разы ете алмады ҳәм қайта туўылыўы керек еди. Санлар китабын дыққат пенен оқыған ҳәр бир адам бул жуўмаққа келиўи керек, ҳәм ҳеш гүмансыз, бул Қудайдың бизге үйретпекши болған әҳмийетли сабақларынан бири.
Санлар 12-бапта халықты басқарған көтерилис руўхы Мусаның үлкен аға-қарындаслары Мириам ҳәм Ҳарунның да үстинен ҳүким сүргендей болды (Нақ. 33:1). Мириам да, Ҳарун да Қудай тәрепинен қолланылған ҳәм Мысырдан шығыўда әҳмийетли роль ойнаған еди. Көргенимиздей, Мириам Мусаға қарсы бул көтерилиске ең көп үлес қосты, бирақ Ҳарун оны тыңлаўға тым ықласлы еди. Сонлықтан олардың Ҳарун тәрепинен айтылған мойынлаўы көпшелик санда берилген: «О, мырзам! Илтимас, бул гүнаны бизге жүклеме, биз ақымақлық еттик» (11-аят).
Олардың еткен ислериниң себеби не еди? Мириам ҳәм Ҳарун Мусаға оның үйленген эфиопиялы ҳаялы себепли қарсы шықты (1-аят). Адам өз ағасының некеси ҳаққында сөйлеўге рухсат етилмей ме? Әлбетте, буған рухсат етилген, бирақ әҳмийетлиси – бул ҳаққында қалай сөйлеў! Мириам буны терис жол менен етти ҳәм ғайбатшылыққа айланды. Ол Мусаның некесин мақулламады ҳәм солай етип оның орнын ҳәм жақсы атын зыянға ушыратты. Буны контексттен анық түсиниўге болады.
Мириам Мусаның ис-ҳәрекетине қарсы шықты ҳәм сонлықтан ол Ҳаруннан қоллап-қуўатлаў сорады. Содан кейин олар биргеликте: «РАББЫ тек Муса арқалы ғана сөйледи ме? Ол биз арқалы да сөйлемеди ме?» (2-аят) деди. «Ҳәм РАББЫ буны еситти», дейди кейинги гәп. Келиң, исенимли дос-туўысқанларымыз ҳаққында бир нәрсе айтыўымыз керек деп ойлағанымызда буны есимизде тутайық. Биздиң ойларымызды ҳәм жүрегимиздиң түбинде не бар екенин еситетуғын ҳәм билетуғын Гүўа бар. Биз Одан ҳеш нәрсени жасыра алмаймыз.
Ҳаўарий Жақып тилдиң қәўиплери ҳаққында соншалық қатты ескерткени бийкарға емес, ол «өлимге апартуғын зәҳәргә толы. Оның [тилдиң] жәрдеминде биз Қудай ҳәм Әкемизди мақтаймыз, ҳәм оның жәрдеминде Қудайдың сүўрети бойынша жаратылған адамларды қарғаймыз» (Жақ. 3:8-9).
Бул аўыр жаманлық. Бунда даўам етиў ақыр ақыбетте шетлетиўге алып келеди, себеби жаман сөйлеўши адамды жаман адам сыпатында өзимизден узақластырыўымыз керек (1 Кор. 5:11-13 қараң). 1 Коринфлилерге 6:10 да Паўыл жаман сөйлеўши адам Қудай патшалығын мийрас етпейтуғынлар қатарында екенин айтады. Бундай адам «сырттағылар» (5:12) қатарында есапланады. Өкинишке орай, адам Мухаддес Руўхтың күши арқалы өз тилин басқара алмағанда, ислер усы басқышқа жетиўи мүмкин (Гал. 5:22).
Мириам лагерден шығарылды Бул Мириамға болған ўақыя, биз буны бул ҳикаяда тип сыпатында көремиз. Ол Мусаға қарсы сөйлеўден тартынбады, сонлықтан оны алапес сыпатында лагерден шығарыў керек еди. Нызам бойынша, бул барлық напак адамлардың орны еди (Санлар 5:1-4; алапеслер сол аятларда биринши болып айтылған). Левилер 13 ҳәм 14-бапларда да солай, онда биз алапес ҳаққындағы нызамларды ҳәм емленген алапеслерди тазалаўды табамыз. Алапес кеселлиги бар болғанша напак еди: «ол жалғыз жасасын; оның турақ жайы лагерден сыртта болсын» (Лев. 13:46).
Әҳмийетлиси, Мириамда бул алапестиң алдынғы басқышындағы формасы болған. РАББЫНЫҢ ашыўы Мириам ҳәм Ҳарунға қарсы қозғалды ҳәм дереў Мириам «қардай ақ, алапес» болып турды (Санлар 12:10). Бул толық ақлық, Левилер 13:13 ке сәйкес, қайтадан таза деп жәрияланыў ушын дәл сол шарт еди! Бул Мириамның Қудайдың ҳүкимине ушырағанын, бирақ дереў Оның ырайымының дәлилин көриўге болатуғынын аңлатады – оның қалпына келтирилиўин көзде тутқан ырайым. Ол толық алапес еди – буған ҳеш гүман жоқ. Оны напак адам сыпатында лагерден сыртқа шығарыў керек еди, ҳәм ол напак екенин бақырыўы керек еди (45-аят). Бирақ бул мәңгиликке емес еди. Қудай оны жети күн лагерден шетлетилгеннен кейин қайтадан қабыл етпекши еди (Санлар 12:14).
Жети күнлик дәўир, басқа тазалаў рәсимлери ушын да кең таралған (мысалы, Санлар 19 қараң), Қудайдың қалпына келтирилиўи ушын талап етилетуғын толық тәўбе өлшемин аңлатады. Сол сыяқлы, Коринфте шетлетилген адам менен тәўбе иси болыўы керек еди, ол исенимлилер арасына қайтадан қабыл етилиўи ушын (2 Кор. 2:6-8). Қудайдың қайғысы «өкинбейтуғын қутқарыўға алып баратуғын тәўбе» (7:10) берди, оның жүрегинде де, алдымен жаман адамды өз арасында қабыл еткен Коринфлилердиң жүреклеринде де.
Жаман адамды исенимлилер арасынан шығарыў, алапести таза лагерден шетлетиў сыяқлы, ҳәр дайым қалпына келтириў үмити менен болыўы керек. Алапестиң (гүнаның айқын формасының сүўрети) қандай басқышқа жеткенин анықлаў ушын руўханий дыққат ҳәм ғамқорлық керек.
Алапес кеселликке толық ушырағанда, типлик сабақ сол, шетлетилген адам өзинен ҳеш нәрсе күтпейди ҳәм оның нәпсисинде «жақсы ҳеш нәрсе жоқ» екенин мойынлайды (Рим. 7:18 қараң). Басқаша айтқанда, онда тәўбениң айқын белгилерин көриўге болады. Бул анықланғаннан кейин, тийисли адам қалпына келтирилип, исенимлилер арасындағы алдынғы орнына қайтарылыўы мүмкин.
Жети күннен кейин Мириамға лагерге қайта кириўге рухсат етилди. Ол «қайтадан қабыл етилди» (Санлар 12:14). Бул жаман адамды шетлетиўдиң, сондай-ақ гүнакарды қалпына келтириўдиң айқын мысалы. Биз гүнаға жеңил қараймаймыз. Қудай бизден тәртипти енгизиўди қәлейди, бирақ соны менен бирге, Өз ырайымында, Ол толық қалпына келтириў ушын жол ашпақшы.
Лагердеги адамлар да оның қайтадан оларға қосылғанша жети күн күткенин оқыў өте әҳмийетли: «Мириам қайтадан киргизилгенше халық саяхат етпеди» (15-аят). Ол сыртта күтти, ҳәм халық иште қалпына келтириў иси тамамланғанша күтти!
Ҳәм Меннен үйрениң Келиң, Мусаның мүнәсибетине дыққат етейик, ол да бизге көп нәрсе үйретеди. Ҳеш гүмансыз, Муса Мириам ҳәм Ҳарунның гүнасынан қайғырды, олар үлкен аға-қарындас сыпатында жақсырақ билиўи керек еди, бирақ алтын бузаў ҳикаясында да қайғылы роль ойнаған еди (Шығ. 32). Қудайдың адамы сыпатында оның ҳүкимине қарсы бул көтерилис әмелине Мусаның реакциясы не болды? Ол үнсиз қалды ҳәм оны «ҳақлық пенен ҳүким ететуғынға» тапсырды (1 Пет. 2:23). Биз бул жерде Муса ҳаққында оқыйтуғын жалғыз нәрсе, ол «жер жүзиндеги барлық адамлардан да өте кишипейил еди» (Санлар 12:3).
Муса тәбиятынан кишипейил емес еди. Ол бул кишипейилликти Қудайдың мектебинде үйренди. Тәбиятынан ол тез ашыўланатуғын адам еди. Ол мысырлыны өлтирди, ҳәм ҳәтте кексе жасында да оның ыссы минези қайтадан қозғалды, ол көтерилисши халыққа қарсы ашыўланып, оған сөйлеў орнына тасқа урды (Санлар 20:1-13).
Бирақ, бул жерде Санлар 12-бапта Муса бизге Өз шәкиртлерине: «Меннен үйрениң, себеби Мен жумсақ ҳәм жүрегим кишипейил, ҳәм сиз жанларыңызға тынышлық табасыз» (Мат. 11:29) дегенди еслетеди. Мәсихтиң шәкиртлери сыпатында, Оның мектебинде тәрбияланған студентлер сыпатында, биз ғайбаттың объектиси болғанымызда усылай реакция етиўимиз керек. Бул биздиң жеке мүнәсибетимиз болыўы керек, бирақ бундай мәселелерде Мухаддес Жазыўға сәйкес Шеркеўдиң де улыўма жуўапкершилиги бар.
Биз Санлар 12:13 те Мусаның қарындасы ушын оны қалпына келтириў мақсетинде дуўа еткенин көремиз. «Ол РАББЫҒА бақырып: ‘Илтимас, оны емле, я, Қудай, мен дуўа етемен!’ деди». Бунда Муса Мәсихтиң тиби еди, Ол Өз душпанлары ушын, ҳәтте Оған қарсы шыққан ҳәм Оны мазақ еткенлер ушын да дуўа етти: «Әке, оларды кешир, себеби олар не ислеп атырғанын билмейди» (Лк. 23:34). Мириам Мусаның шапаат етиўи тийкарында қалпына келтирилгени сыяқлы, Исраил халқына да Мәсихтиң хаштағы дуўасы себепли ырайым көрсетилди. Ҳаўарийлердиң ислери китабында биз Исраилге қутқарыў ҳәм қалпына келтириў жолы қалай көрсетилгенин көремиз (3:17-26 қараң).
Пайғамбарлық сабақлар Санлар 12-баптағы ҳикаяда және де пайғамбарлық сабақлар бар. Муса Өз халқының уллы Пайғамбары, Ҳаўарийи ҳәм Устазы сыпатында Мәсихтиң айқын тиби (Нақ. 18:15; Юҳ. 5:46; Ҳаў. 3:22; Евр. 3:1-6).
Енди егер Муса Мәсихтиң тиби болса, оның шет елли ҳаялға үйлениўи бизге не айтады? Жуўап айқын: Мәсих басқа миллетлерден келин алды. Мусаның эфиопиялы ҳаялы бөгде еди – ол Қудай халқына тийисли емес еди, бирақ бул басқа миллетли ҳаял Мусаның келини болды. Сол сыяқлы, ҳәзир Мәсихтиң келини болған Шеркеў тийкарынан басқа миллетлерден болған исенимлилерден қуралады.
Биз Зиппораны (Шығ. 2:21) да Шеркеўдиң сондай тиби сыпатында көриўимиз мүмкин, ҳәм сол сыяқлы, Юсуфтың мысырлы ҳаялы Асенатты да (Бас. 41:45). Мәсихте ашылған Қудайдың ырайымы ҳәм сүйиўги яҳудийлер менен шекленип қалмады. Инжилдиң өзек идеясы сол, барлық адамлар Қудай алдында тең. Олардың ҳәммеси гүнакарлар, бирақ Қудай Өз ырайымын ҳәммеге бериўди қәлейди. Яҳудийлер ҳәм басқа миллетлер бирдей «қәтелер ҳәм гүналарда өли» (Еф. 2:1). Қудай бизди Мәсих пенен бирге тирилтти ҳәм екиден бир жаңа адамды жаратты. Бул Шеркеў, ол Мәсихтиң денеси ҳәм келини, Руўхтағы Қудайдың турақ жайы.
Басқа миллетлерге көрсетилген бул ырайым, бирақ, Исраил халқы менен ажырасыўға алып келди, дәл Мусаның басқа миллетли келинине болған сүйиўги оның Мириам менен байланысларын ўақтынша үзгендей. Мәсих Өз халқы тәрепинен, нәпси бойынша Өз туўысқанлары тәрепинен қабыл етилмеди (Юҳ. 1:11). Ол «гүнакарлардан Өзине қарсы бундай душпанлықты» (Евр. 12:3) бастан кешириўи керек еди, бирақ Ол буны сабырлы ҳәм жумсақ жол менен бастан кеширди. Ол Муса сыяқлы әрекет етти, ол туўысқанларының қарсылығына бойсынды ҳәм оны РАББЫНЫҢ қолына тапсырды.
Бирақ, Исраилдиң РАББЫНЫҢ Қуллығын қабыл етпеўи миллеттиң шетке қойылыўына алып келди. Сол сыяқлы, Мириамның Мусаға қарсы көтерилиси – ол Қудайдың қуллығы еди (Санлар 12:7-8) – оның лагерден шетлетилиўине алып келди. Олардың Мәсихти қабыл етпеўи себепли, Қудай Исраилди Өз халқы сыпатында ўақтынша қабыл етпеген. Ол ҳәзир Өз қолларын миллетлерге қарай созды, ҳәм Ийса Мәсих Өз басқа миллетли келини менен сүйиўги байланыслары менен бирлескен.
Мириам ҳәм Муса арасындағы бул мәселеде Қудай ҳүким шығарды. Оның гүнасы себепли ол белгили бир дәўирге шетке қойылды. Сол сыяқлы, Исраил «Ло-Амми»… «Мениң халқым емес» болды (Ҳош. 1:9). Қудай Ҳарун ҳәм Мириамға сөйлегенде Оның барлығының булуты шатыр үстинен кеткени сыяқлы (Санлар 12:9-10), Қудай ҳәзир Өз халқынан шегинди. РАББЫНЫҢ даңқы Исраил халқынан кетти, ҳәм ол тек мың жыллықтың басында қайтады (Езек. 43). Мириам лагерден, Қудайдың барлығындағы берекет орнынан шетлетилди. Сол сыяқлы, ашыў көтерилисши халық сыпатында Исраилге келди, ҳәм Қудайдың барлығының берекети ҳәзир Шеркеў арасында табылады.
Бирақ уллы ҳәм ырайымлы «шекем» бар. Исраилдиң қабыл етпеўи ақырғы емес. Барлық Исраил қутқарылады. Санлар 12-баптағы ҳикая Мириамның шетлетилиўи ҳаққындағы қайғылы хабар менен емес, оның қалпына келтирилиўи менен аяқталды. Қудайдың ашыўы Исраилге толық келген болса да, Ол ырайымлы, ҳәм ҳәтте Өз ашыўында да Ол ырайымды еслейди (1 Тес. 2:16; Ҳаб. 3:2). Ол Исраилдиң азап шегиўиниң дәрежесин ҳәм өлшемин белгилейди, дәл Ол Мириамның шетлетилиўиниң жети күнлик дәўирин белгилегени сыяқлы. Қудай Исраилге ырайымлы болады ҳәм оның «урысы тамамланғанда» ҳәм «оның гүнасы кеширилгенде» Өз халқын жуўатады (Иш. 40:1-2).
Бул аўыр ҳикаяның бахытлы ақыбети бар. Мириам қайтадан қабыл етилип, алапесинен тазаланғаны сыяқлы, Исраил де Қудайдың халқы сыпатында қайтадан қабыл етиледи (Шеркеўдиң көтерилиўинен кейин) ҳәм барлық напаклықтан тазаланады. Қудай Паўылды таңлады – ол Қудайдың ырайым инжилин миллетлерге ўағыз еткенде яҳудийлерден көп қарсылық көрди – Исраилдиң қалпына келтирилиўиниң илаҳий сырын бизге ашыў ушын. Ол биздиң бул сырдан билимсиз болыўымызды қәлемеди, «Исраилге бөлек-бөлек соқырлық келди, басқа миллетлердиң толық саны киргенше» (Рим. 11:25). Бул үзиктен биз ырайымлы «шекемди», Қудай тәрепинен белгиленген ўақыттың жәрияланыўын табамыз, онда Ол Өз халқының тағдирин қалпына келтиреди.
РАББЫ (Өз халқын емлеўши сыпатында) Мириамның пайдасына әрекет етип, оны емлегени сыяқлы, Ол да келешектеги бир күнде Өз жердеги халқын қутқарады. Ол оларды тек сырттан қысым көрсететуғын душпанларынан ғана емес, сондай-ақ ишки жақтан оларды айыплайтуғын гүналарынан да қутқарады. РАББЫ Мириамнан алапести алды, ҳәм Ол Жақыптан напаклықты бурады ҳәм Өз халқын қабыл етеди. Олар руўхый жақтан өлимнен өмирге тириледи.
Исраилдиң қабыл етпеўи дүньяның жарасыўын аңлатты, себеби Қудай Өз қолларын барлық адамзатқа созды ҳәм жарасыў сөзин яҳудийлерге де, басқа миллетлерге де кеңейтти. Сонлықтан «олардың қабыл етилиўи өлимнен тирилиўден басқа не болады?» (Рим. 11:15). Дәл Мириам тазаланған адам сыпатында лагерге қайтадан қабыл етилгени сыяқлы, Исраил де Қудай тәрепинен өлим уйқысынан тирилген ҳәм оны «өли адам сыяқлы, ети жарым-жартылай желинген» (Санлар 12:12) деп белгилеген кеселликтен тазаланған миллет сыпатында қайтадан қабыл етиледи.
Айрым аўдармаларда Мириам «қайтарылыўы» ямаса «қайтадан киргизилиўи» керек деп жазылған (14-аят). Сөйлемниң дәслепки мәниси «жыйнаў» ямаса «топлаў» сыяқлы. Бул Римлилерге 11:15 теги «қабыл етиў» ямаса «қабыллаў» сөзиниң де мәниси. Қудай Өз халқын қайтадан Өзине жыйнайды, Ол белгили бир дәўирге Өз жүзин жасырыўы керек болған миллетти. Ол оларды Өз барлығындағы берекет орнына қайтарады. Бул жаңа басламаны, руўхый жаңаланўды аңлатады: өлимнен өмир (Езек. 37 қараң).
Сол арада, Қудайдың шаңарағының ағзалары сыпатында, биз бирдей қәтеге түсип, уллы Мусамыз болған Мәсихке қарсы шықпаўымыз ушын сақ болайық. Оның ҳүкимине, Оның Сөзине ҳәм Руўхына қарсылық ақырғы күнлердиң өзине тән белгилери болып, сөзсиз Қудайдың ҳүкимин алып келеди (Яҳуда қараң).
ЖУЎМАҚЛАЎШЫ ЕСКЕРТПЕ
- Бул жерде лагер Қудайдың халқының Ол тәрепинен мойынланған турақ жайы еди. Ол олардың арасында Мухаддес ҳәм Әдил сыпатында еди, ҳәм олар Қудайдың мухаддес жайының әтирапында мухаддес ҳәм әдил халық сыпатында лагер қурып турған еди. Лагер путпарастлық пенен напак болған ҳәзир, исенимлилердиң орны Муса менен «лагерден сыртта, лагерден узақта» еди (Шығ. 33:7). Сол сыяқлы, Мәсих қабыл етилмегеннен кейин ибраний исенимлилердиң орны Өз РАББЫСЫ менен «лагерден сыртта» еди (Евр. 13:13).
Ҳуго Баутер тәрепинен (бейимлестирилген)
Бул серияның 9-бөлимин келеси айда излең.