4-нши мақала – 2023-жыл апрель – Ырысқы ҳәм Ҳақыйқат Журналы
«Жақыптың соңғы сөзлери»
Жақып өзиниң өмириниң ақырына жақынласқанын билгенде, Юсупты шақырып, оған санын астына қолын қойыўын сорады, бул әкесиниң қәлеген нәрсесин орынлаўға таяр екенлигиниң белгиси еди (Бас. 47:29). Жақып өзиниң Қанаанда – Уәде етилген жерде жерлениўине исенгиси келди. Қудай Ибраҳимниң урпақларына сол жерди бериўге ант еткен еди (15:4-7), Исаакқа (26:1-3) ҳәм Жақыпқа (28:11-13) оны тастыйықлаған еди. Юсуп ант етип, әкесин Қанаанда жерлеўге разы болды. Соңынан Исраил деп те аталған Жақып, төсек басында тағзым етти (47:31). Қыйыншылықларға толы узақ өмирден кейин, Қудайдың бул кексе перзентиниң Даңқ Ийесиниң алдында кишипейиллик пенен тағзым еткенин көриў қандай жақсы!
Исраилдиң Юсуп ҳәм оның уллары ушын алғысы Бираздан соң Юсупқа әкесиниң аўырып атырғаны айтылды, сонда ол еки улы, Менаше ҳәм Ефремди, оны көриўге алып келди. Жақып төсекте отырып, Юсупқа Қудайдың Қанаанда оған биринши рет көриниўи ҳаққында айтты, сол ўақытта Қудай Жақыпқа Өзиниң айрықша алғысын берген, оны көп халыққа көбейтиўге ҳәм сол жерди оның урпақларына мәңгилик ийелик етиўге ўәде еткен еди (28:11-15, 48:3-4). Сонлықтан, Жақып жердеги басқа ҳеш қандай жерге қызықпады. Ол аспанда болса да ҳәм жердеги мийрастың ҳеш қандай бөлегине ийе болмаса да, ол өз урпақлары ҳаққында терең қәўетерленди.
Жақып Юсуптың еки улы, Ефрем ҳәм Менашени, өзиники деп дәўа етти, бирақ олардың туўылған тәртибинде емес (5-аят, 41:51-52). Бул Жақыптың кекселигиниң әншейин бир қыялы емес еди. Сол ўақытта Жақыптың 12 улы бар еди, бул басқарыў толықлығының дәл саны еди.
Не ушын ол Юсупқа өз еки улының аты менен атап, қабилелер арасында қосымша орын бериўи керек еди? Бунда Қудайдың даналығы бар еди, себеби кейиншерек биз Левиге қабилелер арасында айрықша мийрас берилмегенин көремиз (Сан. 1:47-53), себеби ол шатырда ҳәм барлық қабилелер арасында Қудайға хызмет етиў ушын бөлинген еди. Солай етип, он еки қабиле ҳәр бирине Қанаан жеринде өз айрықша мийрасы берилди, ал Левилер қабилелер арасына тарқатылды. Юсуптың кейиншерек туўылыўы мүмкин болған ҳәр қандай уллары Ефрем ямаса Менаше менен байланыслы деп есапланатуғын еди (Бас. 48:6).
7-аят Жақыптың сүйкли ҳаялы Рахилдиң өлими ҳаққындағы сөзлеринен еситкен жалғыз пикир. Оның жүреги қаншалық тәсирленгенине тоқталмаған, бирақ оның естелиги ҳақыйқый еди. Бул ўақытқа келип Жақыптың көзлери көрмей қалған еди. Ол Ефрем ҳәм Менашени танымады (8-10-аятлар), бирақ Юсуп оларды жақынластырғанда, Жақып оларды сүйип, қушақлады. Жақыптың алғысын алыў ушын, Менаше Жақыптың оң қолына, ал Ефрем оның шеп қолына қойылды (13-аят). Бирақ Жақып қолларын айқастырды (14-аят), кишисине үлкен алғыс берди.
15-16-аятлар бизге оның Юсупқа алғыс бергенин, соңынан әкелери Ибраҳим ҳәм Исаактың Қудайының алғысын Ефрем ҳәм Менашеге шақырғанын айтады, Қудайды оның пүткил өмири даўамында оны тойдырған Зат деп айтты. Екеўин өзиниң уллары деп дәўа еткенине сәйкес, ол өз атының, сондай-ақ Ибраҳим ҳәм Исаактың атларының да олардың үстинде болыўын сорады – бул Қудайдың сол шаңараққа берген алғысының үзликсизлигин баса көрсетти. Сондай-ақ, ол былай деди: «Олар жер жүзинде көп халыққа айлансын» (KJV). Бул анық жердеги алғыс, аспан менен ҳеш қандай байланысы жоқ.
Жақып не ислеп атырғанын жақсы билди. Туңғышқа тийкарғы ҳүрмет берилиўи керек деп ойлаў тәбийғый, бирақ Қудай көп ўақыт бундай нәрселерди керрисинше ислейди. Адам жаратылыста туңғыштың орнына ийе болған, бирақ Мәсих туңғыштың барлық ҳуқықларына ийе болыў орнын дурыс ийелеген (Кол. 1:15-16).
Буның және бир әҳмийетли өзгешелиги бул аға-инилердиң атларының мәнисинде айқын көринеди. Туңғыш Менаше «умытыў» дегенди аңлатады, ал Ефрем «миўели» дегенди аңлатады. Юсуп әкесиниң үйиниң тәбийғый алғысын умытыўға мәжбүр болды, себеби ол Мысырда миўели болды. Умытыў негатив; миўелилик позитив, ҳәм позитив биринши орында болыўы керек. Жақып Менашениң үлкен болыўын айтты, бирақ Ефрем одан да үлкен болады (19-аят). Екеўи де алғыс алды (20-аят).
Соңынан Жақып өзиниң өлими ҳаққында сабырлық пенен айтты, Юсупқа Қудайдың оның менен бирге болыўын ҳәм оны қайтадан Уәде етилген жерге алып келиўин исендирди. Бул Юсуптың өзине (сүйеклеринен басқа) емес, ал Юсуптың шаңарағына тийисли еди. Ол Юсупқа және бир рет оған аға-инилериникинен еки есе көп үлес бергенин еслетти. Азап шеккен Юсуп, басынан өткерген қыйыншылықлары ушын жақсы төлем алады.
Жақыптың он еки қабиле ҳаққындағы пайғамбарлығы Көп қыйыншылықлар ҳәм мағлубиятларға толы өмирден кейин, Жақыптың соңғы күнлери айқын көринеди. Оның Қудайдың жолларын қабыллаўы әдеўир айқынлашты. Ол барлық улларын шақырып, оларға келешегин айтты, бул олардың жеке тәжирийбелеринен әдеўир асып түсетуғын еди (Бас. 49:1). Ҳәм, ҳәр бир қабиле өз басшысынан өз минезин алды.
Рубен (Бас. 49:3-4). Рубен Жақыптың күшин ҳәм қуўатын, қәдир-қымбат ҳәм бийликтеги үстинлигин сүўретледи. Бирақ өзин-өзи басқарыўдағы айқын қәтеси менен ол туңғыштың барлық ҳуқықларынан айрылды. Ол адамның денесиндеги мақтанған күшти билдиреди, бул ақырында аянышлы әззиликке айланады. Рубен қабилеси Исраилдиң миллет сыпатында Қанаан жерине биринши келиўин, бирақ денениң бузылыўы себепли сол жерге болған барлық ҳуқықтан тез арада айрылыўын символлайды. Рубен Жақыптың мүлкин булғағаны сыяқлы (35:22; 1 Жыл. 5:1), Исраил де миллет сыпатында Қудайдың мүлкин булғады. Бул барлық дәўирлердеги тәбийғый инсанияттың тарийхы. Дене теңиз суўы сыяқлы турақсыз ҳәм басқарылмайтуғын.
Шимеон ҳәм Леви (Бас. 49:5-7). Бул еки аға-ини бирге қарастырылады, олар қатыгезлик ҳәм зорлықта бирлескен. Олар ҳаққында ҳеш қандай жақсы нәрсе айтылмаған, ҳәм Жақып олардың ашыўлы қаҳары менен ислеген қатнасықларында олар менен ҳеш қандай байланысқа ийе болғысы келмеди (34:25-26). Соңынан пайғамбарлық сүўлем айтылды: «Мен оларды Жақыпта бөлемен, ҳәм Исраилде тарқатаман» (49:7). Олардың жаманлықтағы бирлиги қабилелер арасында да бөлиниўге алып келеди.
Жақыптың бул жердеги сөзлери ҳәкимлер дәўиринен Даўытқа шекемги Исраилдиң жағдайы ҳаққындағы пайғамбарлық. Ешуа тәрепинен жерге орнатылғаннан кейин, миллет тири Қудайдан айрылыўды баслады, дерлик бир аўыздан, өзлерин путқа табыныўға ҳәм үлкен мораллық қыянатларға берди. Қудай оларды бир неше рет қутқарса да, олар сол төмен дәрежеге қайтты. Шаўыл патша болғанда, Исраилдиң жағдайы жақсыланбады. Шаўыл қатнасыққа, ҳәтте Қудайдың руўханийлерин де өлтириўге (1 Самуил 22:11-19) ҳәм Даўытты өлтириўди жобаластырыўға айыплы болды. Бул жағдайларда халық үнеми келиспеўшиликте, бөлинген ҳәм тарқатылған еди.
Яҳуда (Бас. 49:8-12). Яҳуда ҳаққындағы пайғамбарлық Шимеон ҳәм Левиникинен үлкен айырмашылыққа ийе, себеби барлығы жақсы. Яҳуда өте аўыр қәтеге айыплы болса да, оның терең сезилген тәўбеси Қудайдың оған үлкен алғыс бериўине еркинлик берди (44:18-34). Оның аға-инилери оны мақтайды (Яҳуда «мақтаў» дегенди аңлатады). Ол өз душпанларын бағындырады. Әкесиниң перзентлери оның бийлигине бас ийеди. Ол арысланға, ҳайўанлар патшасына, өз жеңислериниң олжалары менен тойынатуғынға уқсатылады. Патшалық бийлик таяғы Яҳудадан Шилоҳ, Ийса Мәсих келгенге шекем кетпейди. Оған, Шилоҳқа, халықтың бойсыныўы болады.
Бирақ 11-аят, Оның Исраилдеги тақўа адамлар менен Өзин теңлестириўиниң кишипейиллик минезин тығыз байланыстырады. Патшаның ешекке емес, атқа миниўи күтилген, бирақ Ийса Мәсихтиң Ерусалимге ешекке минип келиўи пайғамбарлық етилген (Закарё 9:9), ҳәм Инжиллер бул ўақыяның тарийхын береди (Мат. 21:1-9; Марк 11:1-10; Лука 19:35-38). Бирақ «жүзим» ҳәм Оның кийимлерин жуўған «жүзим қан» (Бас. 49:11) Ийса Мәсихтиң Голготадағы еркин қурбанлығының үлгиси. «Оның көзлери… шараптан қызыл» (12-аят) Аян 1:14-теги «Оның көзлери от жалыны сыяқлы еди» дегенге қарама-қарсы, онда Ол әдалатлы ҳүким етиўши сыпатында көрсетілген. Бас. 49:12-де Ол ырысқыда көринеди, себеби Оның тислери «сүттен ақ» Қудай Сөзиниң жумсақ азықландырыўын билдиреди. Бул Оның аўзынан шыққан өткир қылышқа (Аян 1:16) қарама-қарсы, бул Қудай Сөзиниң қорқынышлы ҳүкимине тийисли.
Яҳуда үйинен болған Даўыт Қудайдың жүрегине унамлы адам еди (Ҳаў. 13:22), себеби ол өз гүнасын мойынлады ҳәм ҳүким етти. Ол Мәсихтиң, Исраил патшасының үлгиси еди, ҳәм бул пайғамбарлық сонлықтан Мәсихтиң ырысқыда келиўи ҳәм Оның қурбанлығы дәўирине шекем барады. Денеге келетуғын болсақ, Яҳуда аға-инилери Шимеон ҳәм Леви сыяқлы еди. Оның пайғамбарлығы жақсы болғаны оларға қарағанда жақсырақ болғаны ушын емес. Олардың тарийхы нызам астындағы Исраилдиң ҳалакатын билдиреди. Яҳуда, тәўбе етиўде, Қудайдың гүнаға болған жуўабының үлгиси – Ийса Мәсихтиң келиўи ҳәм қурбанлығы.
Зебулун (Бас. 49:13). Зебулун Леяның алтыншы улы еди, ҳәм қандайдыр бир себепке көре ол оның бесинши улы Иссахардан алдын айтылған. Ол теңиз жағасында жасаўы керек еди, бул Исраилдиң Мәсихти қабыл етпегеннен берли халықлар арасында тарқалыў дәўирин көрсетеди. Теңиз халықлардың үлгиси, ҳәм «кемелер ушын порт» болыўы Исраилдиң халықлар менен саўда-сатығын билдиреди.
Иссахар (Бас. 49:14-15). Иссахар еки жүк арасында жатқан ешекке уқсатылады, ол қул болыўға разы болған. Солай етип, Исраил халықлар менен араласқанда, оларға қул болып қалған, олардың өзине бойсыныўының орнына. Бул жағдай «халықлардың дәўирлери» (Лука 21:24) даўамында даўам етеди, үлкен азапқа шекем өзгермейди.
Дан (Бас. 49:16-18). Дан Рахилдиң хызметшиси Билҳаның биринши улы еди. «Дан өз халқын, Исраил қабилелериниң бири сыяқлы, ҳүким етеди» (16-аят). Пайғамбарлық жақтан бул бизди Исраилде өзин-өзи басқарыў қайта басланған дәўирге алып келеди. Қандайдыр дәрежеде бул 1948-жылдан берли ҳақыйқат болған. Бирақ қосымша етилген: «Дан жол бойындағы жылан болады, жолдағы гүрзе [жылан], аттың тобықларын шағады, сонда оның шабандозы арқасына жығылады» (17-аят). Бул әсиресе азап дәўирине тийисли, сол ўақытта шайтанлық әмеллер Исраилдеги Антихристиң мақтанышлы, алдаўшы ҳүкимранлығында қорқынышлы дәрежеге көтериледи. Бул аятты Аян 7 менен салыстырғанда, Антихристиң Дан қабилесинен келиўи мүмкин сыяқлы көринеди, себеби Аян 7-де Дан 144,000 адамнан қалдырылған. Жақып бул жерде былай деп қосыўы мүмкин: «Мен Сениң қутқарыўыңды күттим, ИЙЕ» (Бас. 49:18). Дан Аян 7-де мөрленген 144,000 адамнан жоқ болса да, оның мың жыллық алғыста өз орны болады, себеби оның өз халқын Исраил қабилелериниң бири сыяқлы ҳүким ететуғыны анық айтылған.
Гад (Бас. 49:19). Гад Зилпаның, Леяның хызметшиси, биринши улы еди. Оның аты «әскер» дегенди аңлатады, ҳәм бул ат әскер – душпан миллетлердиң әскерлери – Гадты (Исраилди билдиреди) аяқ асты ететуғын пайғамбарлықта қолланылған. Бул азап дәўиринде орынланады, бирақ Гад ақырында әскерди жеңеди. Қудай Исраилге Ийемиз Ийса Мәсих арқалы жеңис береди.
Ашер (Бас. 49:20). Ашер Зилпаның екинши улы еди, оның аты «бақытлы» дегенди аңлатады. Ол ҳаққындағы пайғамбарлық Қудайдың Исраил миллети ушын ететуғын бай тәмийнатын, ҳәтте «патшалық нәзикликлерин» де билдиреди, олар мың жыллықта өз жерлерине қайтарылғанда. Олардың жоқшылық ҳәм ҳалакат жылларына қандай тамаша қарама-қарсылық!
Нафтали (Бас. 49:21). Нафтали Билҳаның екинши улы ҳәм бул жерде «еркин қойылған кийик; ол жақсы сөзлер айтады» деп аталған. Бул Исраилдиң келешек патшалықтағы алғысының басқа бир тәрепин сүўретлейди. Әсирлер даўамында тутқынлықта болғаннан кейин, ол ашық жерде еркин қойылған кийик сыяқлы болады, ол ҳеш қашан мүмкин емес деп умытқан еркинликти татыйды. Бул еркинлик оның аўзына гөззал сөзлер алып келеди. Ашыўлы қарғыслардың орнына, оның аўзы Ийеге мақтаў ҳәм шүкиршилик пенен толады.
Бүгинги шіркеўде биз бундай тәжирийбе менен алғыс алғанбыз: «Ол жоқарыға көтерилгенде, тутқынлықты тутқын етти, ҳәм адамларға саўғалар берди» (Ефес. 4:8). Ийса Мәсихтиң тамаша өлими ҳәм қайта тирилиўи исениўшилерди тутқынлықтан азат етти. Сол еркинликти билдириў ушын бизге Қудайдан гөззал сөзлер айтыў ушын саўғалар берилген, бул сөзлер Ийса Мәсих өлгеннен ҳәм қайта тирилгеннен кейин ғана айтылыўы мүмкин еди.
Юсуп (Бас. 49:22-26). Рахилдиң еки улы соңғы қарастырыў ушын қалдырылған, бирақ олар әҳмийетлиликте биринши, себеби олар екеўи де Ийса Мәсихтиң үлгиси. Юсуп Мәсихти мың жыллықта Исраил ҳәм миллетлер ушын барлық алғысты тәмийинлейтуғын Зат сыпатында айтады. Ол қудық жанындағы миўели бутақ, Қудай Сөзиниң қудығынан сергитлеў алады. Оның бутақлары Исраил ҳәм халықлар арасындағы бөлиниў дийўалынан асып, халықлардың алғысына жетеди.
Душпанның Ийеге қарсы қоя алатуғын ең қатты қарсылығы Оның миўелилигине тосқынлық етпеди. Юсуп көп қыйыншылықларында Қудай ушын өз орнында беккем турды, ҳәм бул жол менен ол Мәсихтиң сүйкимли үлгиси, Ол Юсуптан әдеўир көп азап шекти – оның қоллары Жақыптың қудиретли Қудайының қоллары менен күшейтилди. Бул үлгили минезди толығырақ баса көрсеттиў ушын, 24-аятта былай делинген: «Ол жерден Шопан, Исраилдиң Тасы». Шопан сыпатында, Мәсих садық, нәзик ғамхорлықтың үлгиси. Тас болыўы менен, Ол барлық алғыстың беккем тийкары.
25-26-аятлар Қудиретли Қудайдың Ийса Мәсихке берген кең тарқалған толық алғысын көрсетеди. Жоқарыдағы аспанның алғыслары бар, бул Оның аспанлық жәмәәтке ийе болыўын, ҳәзирги күнде де солай екенин әззи болса да билдиреди. Биз «Мәсихте аспанлық орынларда барлық руўхый алғыслар менен алғыс алғанбыз» (Ефес. 1:3). «Астында жатқан тереңликтиң алғыслары» (Бас. 49:25) Исраил Мәсихи арқалы халықлардың алғысын билдиреди. Аспанлар Исраилден жоқарыдағы нәрсени, ҳәм «тереңлик» төменги орындағы нәрсени, халықлардың дурыс болатуғынын айтады.
Исраилге келетуғын болсақ, Ийе оған «көкиреклердиң ҳәм жатырдың алғысларын: Сениң әкеңниң алғыслары мениң ата-бабаларымның алғысларынан мәңгилик таўлардың ең шегине шекем үстин келди» (Бас. 49:26) деп бөлиседи. Көкиреклер азықландырыўды, ал жатыр миўелиликты билдиреди, бул жердиң мол өним беретуғынын көрсетеди. Исраилдиң Мәсихтеги алғысы Жақыптың ата-бабаларының алғысларынан кең тарқалған жердеги алғыс пенен асып түседи. Бул Мәсих пенен байланыслы үлкен алғыстың үш тараўын тамамлайды: аспанлар, тереңлик ҳәм жердиң таўлары.
Барлығы Юсуптың басында, аға-инилеринен бөлинген, Мәсихтиң үлгиси, ҳәм азап шеккеннен кейин алғыс алған. Сонда, келешек күндеги барлық алғыс толық бас тартыўды ҳәм хорлықлы ҳәм уятлы крест өлимин басынан өткерген, бирақ өликлер арасынан тирилген ҳәм барлық аспанлардан жоқары көтерилген Затқа байланыслы болады.
Бинямин (Бас. 49:27). Юсупқа қарама-қарсы, Биняминге тек бир қысқа аят арналған. Ол да Мәсих ҳаққында айтады, азап шегиўши сыпатында емес, ал Қудайдың оң қолындағы Адам сыпатында. Бинямин «оң қолдың улы» дегенди аңлатады. Ол, қасқыр сыяқлы, Өз душпанларының жүрегине қорқыныш салады, илаҳий бийликке қарсы шыққан барлық адамларды кемел әдалатлық пенен ҳүким етеди. Бул азап дәўириндеги ҳүкимлерде ҳәм үлкен ақ тахтада көринеди, онда ақырында ҳәр бир душпан Оның аяқлары астына толық қойылады. Ол «олжаны» да алады, ҳәм оны исениўшилер арасында бөледи. Басқаша айтқанда, жаманлық ақырында өз әдалатлы ҳүкимин алғаны ушын Ол ҳәм исениўшилер ушын алғыста нәтийжелер болады.
28-аят Исраилдиң ҳәр бир қабилесине өлиминен бираз алдын алғыс бериў темасын жуўмақлайды. Шимеон ҳәм Леви алғыс алмағандай көринсе де (5-7-аятлар), олардың гүнасының ашыққа шығарылыўы, егер олар оны өзин-өзи ҳүким етиў руўхында қабыл етсе, өзи бир алғыс болып табылады.
Жақыптың өлими Жақып, ақырына шекем өз сезимлерин толық сақлап, улларына өзин әкелери Ибраҳим ҳәм Исаак пенен Махпела үңгиринде жерлеўди сабырлық пенен буйырды, бул үңгирди Ибраҳим Хеттилик Ефроннан сатып алған еди (23:16-20). Жақып өзиниң әкелери сыяқлы Қудайдың қайта тирилтиў күшине исеними бар екенин көрсетти. Ол Ибраҳим ҳәм Сара, Исаак ҳәм Ребекка ҳәм Леяның сол жерде жерленгенин айтты. Сондай-ақ, ол улларына үңгир ҳәм егинликтиң Хетти перзентлеринен сатып алынғанын еслетти, бул «қорқыныш» дегенди аңлатады. Қутқарылмағанлар қорқыныш перзентлери, «өлимнен қорқыў арқалы [олар] пүткил өмири даўамында тутқынлыққа бойсынған» (Евр. 2:15).
Жақыптың бул ўақытта Қудай Руўхы тәрепинен басқарылғанының дәлили гөззал. Барлығы сабырлы ойланыў менен, ҳәр бир зәрүр нәрсе кемел ўақытта орынланғандай көринеди. Оның өлими барлығының күтилген жуўмағы еди.
Лесли М. Грант тәрепинен (Biblecentre.org сайтындағы *Баслама китабына түсиниклерден ылайықластырылған).*