Культтың үш өзгешелиги
Биз бүгин бир мәсихши жазыўшының «культ жарылыўы» деп атаған нәрсесиниң дәлиллерине гүўа болып атырмыз. 1 Ҳәр түрли культ топарларының атлары ҳәм доктриналары олардың көп ҳәм ҳәр түрли екенлигин көрсетеди. Айрымлары жоқары дәрежеде шөлкемлескен ҳәм көринисли, ал басқалары – әсиресе оккульт 2 ҳәм Жаңа Дәўир түрлери – аз шөлкемлескен. Олардың өзин көрсетиўиниң көп түрли усылларына қарамастан, ҳәр бир культти сипатлайтуғын айырым улыўмалық белгилер бар. Бул өзгешеликлерди қысқаша үш басқышқа бөлиўге болады: ҳүкимранлық, раўажланыў ҳәм жалған тәлимат.
1. Ҳүкимранлық Культлар ҳаққында ойлағанымызда, тәбийий түрде биринши болып ақылға келетуғын нәрсе – жалған тәлимат. Қате тәлимат ҳәрдайым культтиң белгиси болса да, биздиң тийкарғы итибарымыз тәлиматқа емес, ал ҳүкимранлыққа қаратылған.
Яҳудийлердиң ақсақаллары Ийсаға келип, Онан: «Сен бул нәрселерди қандай ҳүкимранлық пенен ислейсең? Ҳәм саған бул ҳүкимранлықты ким берди?» (Мат. 21:23 ЖНД) деп сорады. Ол оларға басқа бир сораў менен жуўап берди: «Яҳяның шомылдырыўы қайдан еди? Аспаннан ба яки адамлардан ба?» (Мат. 21:25) Солай етип, Ийса ақсақалларды толық шатастырды, себеби олардың ҳүкимранлығы адамлардан алынған еди, ал Оныкы Қудайдан еди. Руўхый мәселелерде, биздиң ҳүкимранлығымыздың дереги ең әҳмийетли. Культ шөлкемлери ҳәрдайым бир таң қалдырарлық факт пенен сипатланады: олардың тәлиматы ҳүкимранлығы Мухаддес Китаптан үлкен деп қабыл етилген адамның тәлиматларына тийкарланады. Бир адамға яки бир топар адамларға берилген айырым арнаўлы аян себепли, олардың ҳүкимранлығы Қудай Сөзиниң ҳүкимранлығынан үстем болады.
Буған айқын мысал – Ехова гүўаларының «Күзет мунарасы жәмийети бүгинги күн ушын Қудайдың ҳақыйқат каналы» деген дәўасы. Олар өз шөлкемин Қудай Сөзиниң авторитетли тәржимешиси деп санайды, ҳәм оның мақуллығына ийе болмаған ҳәр қандай тәлимат жалған болыўы керек. Культ бойынша эксперт Роберт А. Мори былай деп жазған: «Солай етип, культ тек ғана тийкаршының диний ҳүкимранлығына тийкарланады. Ҳәмме нәрсе сол ҳүкимранлықтың ҳақыйқатлығына байланыслы. Диний ҳүкимранлық мәселеси культистке гүўалық бергенде ушырасатуғын ең тийкарғы мәселе. Қудайдың перзенти Мухаддес Китапты диний ҳақыйқатты шешиў ушын ең жоқары стандарт деп билсе, культист ҳақыйқатты өзи ушын шешиў ушын өз басшысына қарайды.» 3
2. Раўажланыў Ҳүкимранлық мәселеси менен бирге раўажланыў мәселеси де бар. Көргенимиздей, барлық культлердиң тийкарғы өзгешелиги – олардың басқаларға берилмеген арнаўлы аян яки тәлиматқа ийе екенлигин дәўа етиўи. Қысқаша айтқанда, раўажланыў дегенде, мәсихшиликте аян болған ҳақыйқат, Қудай белгили бир шөлкемди (культти) көтергенге шекем қандайдыр бир жол менен толық болмаған дегенди аңлатады.
Бирақ, анық ҳақыйқат сол, мәсихшилик аянының раўажланыўы мүмкин емес. Ол жоғалыўы яки итибарсыз қалдырылыўы мүмкин – Шерков тарийхы буны тастыйықлайды – бирақ оны раўажландырыў яки оған қосымшалар киргизиў мүмкин емес. Жеке мәсихшилер Сөзди үйренгенде көбирек ҳақыйқатты табыўы мүмкин, бирақ ол онсыз да бар. Мәсихшилик басланыўында берилген аяннан жоқары аян болыўы мүмкин емес – Ата бизге Ул арқалы аян болды (1 Юҳ. 1:18). Ҳаўарийлердиң жазбалары арқалы алған аянымыз Қудайдың ҳүкимранлығына ийе: «Қудайды билген бизди (ҳаўарийлерди) тыңлайды; Қудайдан болмаған бизди тыңламайды. Бул арқалы биз ҳақыйқат руўхын ҳәм қате руўхын билемиз» (1 Юҳ. 4:6).
Мухаддес Китаптан тысқары яки жалған Мухаддес Китап аяны ҳәм Мухаддес Китапты «бурмалаў» 4 культ әмелиятының анық белгиси. Бул арнаўлы ҳақыйқатқа ийе болыў дәўасы жағдайында, Юҳанның үгити қатты ҳәм анық еситиледи: «Басынан еситкен нәрсеңиз сизде қалсын» (1 Юҳ. 2:24).
Культист тек ғана «арнаўлы ашылыўға» ийе екенлигин дәўа етип қалмай, ал жақыннан тексерилгенде, культтиң өзинде «жаңа нур» деп аталған нәрседе тәлиматий өзгерислер ҳәм раўажланыўлар болғанын табамыз. Буған тийкарғы мысаллар – Мормон Шеркови тәлиматының көп санлы қайта көрип шығылыўы 5 ҳәм Күзет мунарасы жәмийети тәрепинен алдыннан айтылған Армагеддон ушын ҳәрдайым өзгерип туратуғын сәнелер. 6
Тийкарғы культлердиң тәлиматий раўажланыўлары ҳәм олардың пайғамбарлықларының уятлы сәтсизликлери жақсы ҳүжжетлестирилген. Бул олардың ынтасын тоқтатпағаны ҳәм олардың жаңа ағзаларды алыў қәбилетин тосқылық қылмағаны – олардың арасында ислеп атырған алдаўшы руўхтың дәлили.
3. Жалған тәлимат Ҳәр түрли культлердиң ҳақыйқый тәлиматлары бир-биринен үлкен айырмашылықларға ийе болса да, олардың ҳәммесинде еки уқсаслық бар – кемшиликли Христология (Ийса ҳаққындағы тәлимат) ҳәм кемшиликли Сотерология (қутқарылыў ҳаққындағы тәлимат).
Қате руўх культтиң кемшиликли Христологиясы арқалы Ийсаны төменлетип (Оның илаҳыйлығын бийкарлап ҳ.т.б.) яки адамды артықша дәрежеде жоқары көтерип өзин көрсетеди. Ехова гүўаларының Ийсаның жаратылған жан ийеси екенлиги ҳаққындағы тәлиматы бириншисине мысал; мормон тәлиматы бойынша олардың тәғдири «қудайлар» болыў 7 екиншисине тән. Еки жағдайда да Ийса ҳүрметсизленеди, бул барлық усындай «системаластырылған қателердиң» жасырын мақсети (Еф. 4:14).
Ийсаның иси (сотерология) – Шайтанның культизм арқалы арнаўлы ҳүжим ететуғын екинши тараўы. Ийсаның шахсы ҳүрметсизленгени менен бирге, мәрҳамәт ҳәм қутқарылыў тәлиматлары да бузылады. Айрым культ топарлары адамның жоғалғанын бийкарлайды, ҳәм соның ушын қутқарылыўға болған мүтәжликке де бийкарлайды. Бирақ ҳәтте гүнаны ҳәм төлемге болған мүтәжликке номинал түрде мойынлайтуғын культлер арасында да, олардың тәлиматының мәниси сол, Ийсаның кресттеги иси толық қутқарылыўды әмелге асырыўға жеткиликсиз ҳәм биздиң ҳәрекетлеримиз бенен толықтырылыўы керек. Бул менен байланыслы, культ шөлкеминен тысқары қутқарылыў жоқ деген ой болады.
Культлердиң сотерологиялық системасының тағы бир айқын өзгешелиги – Мухаддес Китаптың бир текстине артықша итибар яки бөлекленген итибар бериў. Бул топарлар арасында ҳәрдайым сүйимли болған: «ислерсиз ийман өлик» (Яқ. 2:26). Бул аят контексттен тысқары баса көрсеттиледи ҳәм қолланылады, ал Қудайдың мәрҳамәти ҳәм әмелге асырылған қутқарылыў ҳаққында сөйлейтуғын көп санлы аятларға толық итибарсызлық болады.
Мәсихши қутқарылыўды талқылағанда культистлердиң «Мухаддес Китап тили» ҳәм семантикасын қолланыўынан да сақланыўы керек. «Қой терисиндеги қасқырлар» сыяқлы (Мат. 7:15) олар көбинесе евангелиялық мәсихшилерге тән терминологияны қолланады, бирақ олардың аңлатқаны ҳәм мәсихшилердиң аңлатқаны үлкен айырмашылыққа ийе болыўы мүмкин. Мысалы, мормонлар «Инжил» терминин қолланатуғын болса, олар ҳақыйқатында мормон тәлимат системасын аңлатады. Олар «қайта туўылыў» ҳаққында сөйлегенде, олар ҳақыйқатында Ақырғы күн әўлийелери Шерковине шомылдырылыўды аңлатады.
Тәлиматлар топардан топарға ҳәр түрли болса да, ҳәр бириниң тийкарғы уқсаслығы Ийсаның шахсы ҳәм исине болған нәзик душпанлық болады.
Неге культлер бар? Көп факторлар культлердиң пайда болыўын ҳәм бар болыўын түсиндириўге жәрдем береди, бирақ биз ҳақыйқый себепти табыў ушын олардан тысқарыға қарауымыз керек. Мухаддес Китап (Мат. 13:24-42; 2 Кор. 11:2-5; 2 Сал. 2:7; 1 Тим. 4:1; 2 Тим. 4:3-4; 2 Пет. 2:1-3; 1 Юҳ. 2:18-19) бизге Шайтанның культлердиң артындағы бас мий екенлигин айтады: «Шайтанның өзи нур периштесине айланады. Соның ушын оның хызметшилери де әдалат хызметшилери сыяқлы айланса, бул үлкен нәрсе емес; олардың ақыры өз ислерине болатуғын болады» (2 Кор. 11:14-15).
Бирақ Қудайдың перзенти қорқыўы керек емес. Ийса – жақсы Шопан «ҳәм қойлар Оның артынан ереди: себеби олар Оның даўысын биледи. Ҳәм олар бөгде адамның артынан ермейди, ал одан қашады, себеби олар бөгде адамлардың даўысын билмейди» (Юҳ. 10:4-5).
ЖУЎМАҚЛАЎШЫ ЕСКЕРТПЕЛЕР
Дэйв Ҳант, Культ жарылыўы, Ҳарвест Ҳаўс Баспасы.
- Оккульт руўхый әлем менен көбирек байланыслы (оккульт «сырлы» яки «жасырын» дегенди аңлатады).
- Роберт А. Мори, Мормонға қалай гүўалық бериў керек, Бетани Ҳаўс Баспасы.
- 2 Пет. 3:16 КЖВдан. Грек сөзи «бурмалаў» яки «бұзыў» дегенди аңлатады. Олар Мухаддес Китапты жалған тәпсир менен бурмалайды.
- Мормон тәлиматы ҳәм әмелиятының раўажланыўын толық көрип шығыў ушын, Жералд ҳәм Сандра Таннердиң Мормонизмниң өзгерип атырған дүньясы, Муди Пресс – жыллар даўамында өзгертилген ҳүжжетлер ҳәм «жазбалардың» фотокопиялары менен тамаша жумысты оқың.
- Бул сәнелер 1914, 1915, 1918, 1925, 1975. Дт. 18:20-22; Мат. 7:15-20 оқың. Усыныс етиледи: Ф. В. Томас, Алдаў усталары, Бейкер Бук Ҳаўс.
- Бас. 3:5 салыстырың. Усыныс етиледи: Эд Декер ҳәм Дэйв Ҳант, Қудай жаратыўшылар, Ҳарвест Ҳаўс.
- АВТОР ҲАҚҚЫНДА: Брайан Рейнольдс – Канада, Нова Скотия, Дартмут қаласындағы мәсихши китап дүканының басқарыўшысы.