Эль-Ниньо: Ол сизге қалай тәсир етеди?
РОЖДЕСТВО ХАБАРЫНЫҢ БАСҚАША ТҮРИ
Климаттың шектен шығыўы Шығыс Австралияда дәўирлик қуўаңшылықлар әдетте Эль-Ниньо менен байланыслы болып, бул Қубла Осцилляция климатлық қубылысының шектен шыққан түри болып табылады. Оны Қубла Америкадағы Перу балықшылары атаған. Әдетте олар көп мөлшерде анчоус балығын аўлайды, себеби тереңдеги суўық суў океанның үстиңги қабатына қорекли затларды алып келеди. Бул қорекли затлар көп планктонды – балықлар ушын азық болатуғын кишкене ҳайўанлар ҳәм өсимликлерди қоллап-қуўатлайды.
Бирақ гейде Рождествоға жақын ўақытта жылы океан ағымы келип, балықшылық санаатын жоқ етеди. Бул океандағы ашаршылыққа уқсас, онда қорекли затлар, планктон ҳәм балықлар аз болады. Перу балықшылары оны Эль-Ниньо – испанша «бала» дегенди аңлатады – деп атаған, себеби ол Рождествода, олар «Ийса баланы» еслеген ўақытта келген. Эль-Ниньо атамасы ҳәзирги ўақытта путкил Тыныш океаны регионындағы климатлық циклдеги бул шектен шығыўды сүўретлеў ушын қолланылады.
Эль-Ниньо қубылыслары ҳәр төрт-жети жылда бир болып, әдетте 12-18 ай даўам етеди. Бул климатлық қубылыстың өлшеми Қубла Осцилляция Индекси болып, ол Австралиядағы Дарвин ҳәм Тыныш океанының ортасындағы Таитидеги айлық орташа атмосфералық басымның айырмасынан есапланады. 1982-83-жыллардағы Эль-Ниньо соңғы 100 жылдағы ең күшлиси болған.
Эль-Ниньо дүньямыздың ҳәр қыйлы бөлимлериндеги ҳаўа райына ҳәм экономикаға күшли тәсир етиўи мүмкин. Ол қатты жаўын-шашынға, суў тасқынларына, жер көшкилерине ҳәм шыбын-ширкейлердиң көбейиўине алып келиўи, сондай-ақ Орайлық ҳәм Қубла Американың батыс жағалаўындағы балықшылық санаатын жоқ етиўи мүмкин. Тыныш океанының қарама-қарсы тәрепинде ол шығыс Австралияда қуўаңшылыққа, суў жетиспеўшилигине, жабайы өртлерге ҳәм өнимсиз егинлерге алып келеди. Тыныш океаны климатлық циклының басқа шектен шыққан түри, шығыс Тыныш океанының суўыўы Ла-Нинья деп аталады, бул испанша «қыз бала» дегенди аңлатады. Ла-Нинья Қубла Америкада қуўаңшылықларға ҳәм шығыс Австралияда суў тасқынларына алып келиўи мүмкин. Демек, бир климатлық қубылыс дүньяның ҳәр қыйлы бөлимлеринде ҳәр қыйлы ҳаўа райына алып келиўи мүмкин.
Ийса бала Ҳақыйқый Ийса бала жерге шама менен 2000 жыл алдын келген ҳәм бул ўақыяға да ҳәр қыйлы реакциялар болған. Гейпаралар оны қутлықлаған, ал гейпаралар жек көрген. Шопанлар ўәде етилген Мәсихтиң туўылғанына қуўанған ҳәм Қудайды мақтаған (Луқа 2:8-20). Шимеон ҳәм Анна да Мәсихти көриў ушын өмир бойы күткенлери ушын Қудайды мақтаған (Луқа 2:25-38). Дана адамлар Яҳудийлердиң Патшасына табыныў ушын узақ жолдан келген (Матта 2:1-2). Бирақ Патша Ҳирод Ийса баланың туўылғанын еситкенде қатты тынышсызланып, еки жасқа толмаған барлық ул балаларды өлтириўге буйрық берген (Матта 2:3,16). Ийса бала оның шаңарағы Мысырға қашқанда бул трагедиядан қорғалған (Матта 2:13).
Ийса адам Әлбетте, ул бала үлкейип ер адам болады. Ийса бала үлкейип ер адам болғанда ҳәм Өзиниң Мәсих екенлигин ашқанда да ҳәр қыйлы реакциялар болған. Гейпаралар оны қутлықлаған, ал гейпаралар жек көрген. Көп адамлар Оның сөзлерин тыңлаў ҳәм Оның мөжизаларын көриў ушын Оның артынан ерген (Матта 5:25). Ол адамларды емлегенде, олар Қудайды мақтаған, себеби олар бундай нәрсени бурын ҳеш қашан көрмеген еди (Матта 9:8; Луқа 17:15). Олар Оның диний устазларынан әдеўир көп ҳүкимдарлық пенен үйреткен деп ойлаған ҳәм Ол оларды сынға алғанда қуўанған (Матта 7:29; Марк 2:12; Луқа 13:17). Ол Ерусалимге Мәсих сыпатында, ешекке минип кирген (Матта 21:1-11). Ҳәтте бир ҳаял Оған табыныў белгиси сыпатында қымбат баҳалы әтирди төккен (Матта 26:7).
Гейпаралар ушын Ол пайғамбар болған, ал Оның излеўшилери Ол өз миллетин Рим ҳүкимдарлығынан азат етеди деп ойлаған (Матта 16:13-14, Луқа 24:21). Шәкиртлер Оны Қудайдың Улы деп есаплаған, Оның өлиминен қорққан әскерлер де солай есаплаған (Матта 14:33; 16:16; 27:54).
Бирақ, Оның туўылған қаласының турғынлары Оған қарсы шығып, Оны жардан атыўға ҳәрекет еткен (Матта 13:57; Луқа 4:29). Диний басшылар Оған қатты қарсы шығып, Оны шайтанлық ҳәм жин-шайтан басқан деп айтқан ҳәм Оны қалай өлтириўди жобаластырған (Матта 9:34; 12:14, 24; 26:4; Луқа 11:53). Олар Оны тузаққа түсириў ушын сораўлар берген (Матта 22:15). Оған Яҳуда Искариот сатқынлық еткен (Матта 26:48-49). Ақырында, Ол жалған айыпланып, мазақ етилип, түкирилип, қайта-қайта урылып ҳәм диний басшылар тәрепинен өлимге ҳүким етилген (Матта 27:30-31; Марк 14:58; Ҳаўарийлердиң ислери 7:52).
Ҳәр қыйлы реакциялар Ийса Мәсих арқалы гүналардың кеширилиўи ҳаққындағы жақсы хабар ўағызланғанда да ҳәр қыйлы реакциялар болған. Гейпаралар оны қутлықлаған, ал гейпаралар жек көрген. Паўыл Афинада Ийсаның өлимнен тирилгенин ўағызлағанда, гейпаралар мысқыл еткен, гейпаралар қабыл еткен, басқалары бийпәрўа болған (Ҳаўарийлердиң ислери 17:32-34).
Ийса буны танып, былай деген: «Мен жерге тынышлық алып келиў ушын келдим деп ойламаңлар. Мен тынышлық алып келиў ушын емес, ал қылыш алып келиў ушын келдим. Себеби Мен ‘адамды әкесине қарсы, қызды анасына қарсы, келинди қайын анасына қарсы қойыў ушын келдим – адамның душпанлары өз шаңарағының ағзалары болады’» (Матта 10:34-36 NIV). Ол және былай деген: «Мен жерге тынышлық алып келиў ушын келдим деп ойлайсыз ба? Жоқ, мен сизге айтаман, ал бөлиниў ушын. Буннан былай бир шаңарақта бес адам бир-бирине қарсы бөлинеди, үшеўи екеўине қарсы ҳәм екеўи үшеўине қарсы. Олар бөлинеди, әке улға қарсы ҳәм ул әкеге қарсы, ана қызға қарсы ҳәм қыз анаға қарсы, қайын ана келинге қарсы ҳәм келин қайын анаға қарсы» (Луқа 12:51-53).
Бул образлы тил; Оның келиўиниң нәтийжелери Оның келиўиниң анық мақсети сыпатында баян етилген. Ийса ҳақыйқатында тынышлық алып келиў ҳәм адамларды келешектеги ҳүкимнен қутқарыў ушын келген (Юхан 3:17; Ефесликлерге 2:14-17). Бирақ буған ҳәр қыйлы реакциялар бар – гейпаралар оны қабыл етеди, ал басқалары мысқыл етеди ҳәм қарсы шығады яки бийпәрўа болады.
Демек, шаңарақлар бөлиниўи мүмкин; гейпара ағзалары мәсихши болып, ал басқалары болмаўы мүмкин. Ийса адамлар мәсихши болғанда, олардың шаңарақлары оларды қуўдалаўы мүмкин деп ескерткен. Егер шаңарақ ағзалары бизге қарсы шықса, Мәсихке бойсыныўшы руўх пенен садықлықтың әҳмийетли екенлигин умытпаң. Биздиң гүўалығымыз олардың қутқарылыўына алып келиўи мүмкин (1 Петр 3:1; 1 Коринфликлерге 7:14).
Сиз Ийса балаға, яғный үлкейип Ийса адам болғанға қандай реакция билдиресиз? Мухаддес Китапта Оның бизге мол жаңа өмир бериў ушын келгени айтылған (Юхан 10:10; 2 Коринфликлерге 5:17). Мен Эль-Ниньо (ул бала) сизге Ийса баланы ҳәм Оның не ушын келгенин еслетеди деп үмит етемен.
Жорж Ҳоук